Formentera

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Formentera
Localització de Formentera respecte les Illes Balears.svg
Podaci
Lokacija Sredozemno more
Arhipelag Baleari (Pitiusas)
Koordinate 38°42′0″N1°27′0″E
Država  Španjolska
Glavno naselje San Francisco Javier
Površina 83[1] km²
Broj stanovnika 12,216[2]
Formentera - panoramio (17).jpg

Formentera je najmanji i najužniji otok arhipelaga Baleari u Španjolskoj.[3]

Geografske karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Formentera leži 6 km južno od Ibize u Sredozemnom moru. Otok ima površinu od 83 km², trokutaste je forme pa ima obalu dugu 69 km, a dug je 19 km[1] i širok 2 km.[3] Najviše brdo La Mola ima 193 metara.[3]

Otok administrativno podpada pod Autonomnu pokrajinu i Provinciju Baleari. Čitav otok je zajedno sa obližnjim otocima Espalmador i Espardell jedna općina[1] od 12,216 stanovnika[2]u kojoj ima pet naselja; San Fernando, El Pilar de La Mola, La Sabina, Es Pujols i San Francisco Javier koji je sa svojih 1,471 stanovnika[4] najveće naselje na otoku i njegov administrativni centar.

Formentera na sjeveru ima dva plitka zaljeva, veći Pudent i manji Peix koji su se koristili za solane.

Klima[uredi - уреди | uredi izvor]

Formentera ima blage zime i topla ljeta. Prosječna godišnja temperatura iznosi oko 18 °C, ljeti 25 °C, a zimi 11 °C. Padavina je malo oko 400 l / m2 godišnje. Najviše kiše pada u jesen i proljeće. Zime su vjetrovite, zbog tog je otok kojiput odsječen od Ibize.[1]

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Karta otoka sa parohijama

Megalitski grobovi najstariji su dokaz naseljenosti otoka, a najpoznatiji je - Ca na Costa na periferiji popularnog ljetovališta Es Pujols koji datira iz 2. milenija pne.. To je najspektakularnija megalitska grobnica na Balearima, sa velikim kamenim dolmenima.[5]

Feničani iz Kartage osnovali su koloniju na Ibizi 654. pne., koja je postala jedna od najvažnijih na Zapadnom Mediteranu, ono što je kuriozum da na Formenteri nema nikakvog traga nekom feničkom naselju.[5] Nakon njih Ibizu i Formenteru su kolonizirali Grci, i dali im ime Pitiuses (Pinijski otoci), koje se za njihov maleni arhipelag koristi i danas.

Oko 200. pne. došli su Rimljani i sagradili utvrdu pored Es Calóa, čiji se temelji i danas mogu vidjeti. Za rimskih vremena na Formenteri je živjelo poprilično stanovnika, što se vidi iz brojnih arheoloških nalaza. Otok su uglavnom koristili za uzgoj žitarica pa su ga zato i nazvali Frumentaria (od latinskog frumentarium=žitarice) od tog je vremenom ispalo današnje ime Formentera.[5]

Nakon Pada Rimskog Carstva u 5. vijeku, otokom su isprva zavladali Vandali, a nakon njih Bizantinci. Prvi Mauri stigli su do Ibize i Formentere - 711., ali su tek početkom 10. vijeka potpuno zavladali otocima.[5] Mauri su donijeli nova znanja o navodnjavanju i tako unaprijedili poljoprivredu, poneka od njihovih rješenja koriste se i danas.[5]

Formenteru je Maurima preoteo - 1235. aragonski kralj Jaime I, pa je od 1256. postao dio Krune Aragona, a kasnije Španjolske.[5]

Nakon što je Kolumbo 1492. otkrio Ameriku, trgovinu po Mediteranu postala je manje važna, pa je španjolski dvor izgubio interes za Baleare, pa tako i za Formenteru, koja je što zbog loših žetvi a još više zbog pljački Berberskih pirata potpuno napuštena i prepuštena piratima.[5]

Krajem 17. vijeka ljudi su se ponovno počeli naseljavati na Formenteru. Sve do druge polovice 19. vijeka stanovništvo otoka životarilo je od poljoprivrede, ribarstva i solarstva. Zbog teških životnih prilika i siromaštva puno ljudi je emigriralo u zemlje Centralne i Južne Amerike.[5]

Za vrijeme Španjolskog građanskog rata (1936. - 1939.) Formentera je bila poprište žestokih sukoba sa Frankistima, koji su uz pomoć Musolinija na kraju pobijedili. Između 1939. - 1942. na Formenteri je postojao koncentracijski logor za republikance.[5]

Privreda i transport[uredi - уреди | uredi izvor]

Sve do 1980-ih solane su bile glavni izvor prihoda za otočane, ali je zbog pada potražnje 1985. proizvodnja drastično opala.[3] Danas je ekonomiju otoka najvažniji turizam, u kom prihode ostvaruje 75 % stanovnika, ostatak se bavi poljoprivredom, solarstvom i zanatstvom.[1]

Otok nema aerodrom, ali je dobro povezan brodskim i trajektnim vezama sa Ibizom.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 "The island" (engleski). Islas Baleares. http://www.formentera.islasbaleares.com/en/isla.html. pristupljeno 6. 05. 2019. 
  2. 2,0 2,1 "Spain: Illes Balears" (engleski). City population. http://www.citypopulation.de/php/spain-illesbalears.php. pristupljeno 06. 5. 2019. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 "Quick facts about Formentera " (engleski). Ibiza Spotlight. https://www.ibiza-spotlight.com/formentera/about_i.htm. pristupljeno 6. 05. 2019. 
  4. "San Francisco Javier" (engleski). City population. http://www.citypopulation.de/php/spain-localities-illesbalears.php?cityid=07024000701. pristupljeno 06. 5. 2019. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 "The History of Formentera" (engleski). Ibiza Spotlight. https://www.ibiza-spotlight.com/formentera/history_i.htm. pristupljeno 6. 05. 2019. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]