Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
12. slavonska proleterska udarna brigada

{{{opis_slike}}}

Segment NOV i PO Jugoslavije
Lokacija osnivanja Budići, kod Pakraca
Jačina 958 boraca
Formacija četiri bataljona
Komandanti
Komandant Branko Crnobrnja





Angažovanje
Bitke Operacija Bijela
Napad na Podravsku Slatinu decembra 1942.
Napadi NOVJ na Okučane januara 1943
Operacija Varaždin
Prva banjalučka operacija
Napad NOVJ na Podgorač 1944.
Napad na Slavonsku Požegu septembra 1944.
Bitka za Koprivnicu 1944.
Bitka za Našice 1944.
Virovitički mostobran
i mnoge druge borbe u Slavoniji
Odlikovanja Orden narodnog heroja
Orden narodnog oslobođenja
Orden partizanske zvezde
Orden bratstva i jedinstva

Dvanaesta slavonska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada je bila jedna od najuspješnijih jedinica NOVJ u Slavoniji, koju je Glavni štab NOV za Hrvatsku 1944. proglasio najboljom brigadom u Hrvatskoj.[1]

Formirana je 11. oktobra 1942. godine u selu Budićima kod Pakraca, kao Prva slavonska brigada (ovaj naziv nosila je do 21. decembra 1942), od delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda. Tada je imala četiri bataljona, mitraljesko i topovsko odeljenje, Omladinsku četu i bolnički vod, ukupne jačine 958 boraca, naoružanih sa 711 pušaka, 2 mitraljeza, 22 puškomitraljeza i topom. Prvi komandant brigade bio je Bogdan Crnobrnja, a politički komesar Ranko Zec.

Formiranje i uspješna dejstva brigade omogućila su proširivanje slobodne teritorije u Slavoniji, formiranje novih partizanskih jedinica, bolje uslove za rad Štaba, organizaciju organa KPH, narodne vlasti, omladine i AFŽ. Zbog svog doprinosa narodnooslobodilačkoj borbi, Brigada je postala legendarna i omiljena u narodu. Operativni prostor na kome je 12. brigada dejstvovala obuhvatao je oko 30.000 km2, gdje je živjelo približno oko 3 miliona stanovnika.[1]

Zbog svojih ratnih uspeha brigadu je, najpre Glavni štab NOV i PO Hrvatske, početkom jula 1943. godine proglasio za udarnu, a odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Josipa Broza Tita od 26. oktobra 1944. godine dobila je i naziv proleterska. Brigada je dala veliki broj rukovodilaca za novoformirane jedinice u Slavoniji, a značajan doprinos imala je i u stvaranju i učvršćenju bratstva i jedinstva. Jedanaest njenih boraca proglašeno je narodnim herojima.

Za zasluge tokom Narodnooslobodilačke borbe odlikovana je Ordenom narodnog oslobođenja, Ordenom partizanske zvezde i Ordenom bratstva i jedinstva, a 21. jula 1977. godine i Ordenom narodnog heroja.

Kroz Brigadu je prošlo oko 7-8.000 boraca, poginulo je oko 1.600 boraca, dok je svaki treći bio ranjen.[1]

Osnivanje slavonske brigade[uredi - уреди | uredi izvor]

Zvanično proglašenje formiranja 1. slavonske NOU brigade izvršeno je 11. oktobra 1942. na južnim obroncima Papuka, iznad sela Budić na Bučju. Posebna karakteristika Brigade bila je mladost boraca, koji su u prosjeku imali 18-20 godina života. Na dan formiranja Brigada je po spisku imala 958 boraca, svrstanih u četiri bataljona, prateći vod, bolničku i omladinsku četu. Oko 200 boraca nije imalo više od 18 godina, 350 bilo je između 18 i 20, 300 od 20 do 24, a 100 boraca preko 25 godina života. Ni jedan borac nije bio stariji od 30 godina. Od 958 boraca 864 su bili Srbi, 79 Hrvata, 10 Čeha, 2 Jevreja, 2 muslimana i 1 Nijemac. Od ukupnog broja 785 su bili seljaci, 132 radnici i 34 đaka i studenta.[2]

Brigada je najpre trebalo da čišćenjem sela od ustaša i agenata, i napadima na manje garnizone NDH, zaplijeni što više oružja, proširi oslobođenu teritoriju prodorom u Požešku kotlinu i istočnu Slavoniju, i mobiliše što veći broj boraca hrvatske nacionalnosti.

Borbe Dvanaeste slavonske brigade[uredi - уреди | uredi izvor]

»12. je majka Slavonije,
još je niko pobijedio nije.
Pitaju nas ko je naša nada,
naša nada 12. brigada«.
(partizanska narodna pjesma)

Odmah po formiranju brigada je osloncem na Papuk, Ravnu goru i Psunj, napadala neprijateljske posade i ometala saobraćaj na okolnim komunikacijama. U noći između 19/20. oktobra zauzela je neprijateljsko uporište u Podvršku, zatim železničku stanicu Ratkovicu, 25. oktobra, i kod Gradišta odbila napad jakih nemačkih snaga potpomognutih avijacijom, kada je oborila jedan neprijateljski avion. Pored toga, ona je u novembru onesposobila železničku stanicu Londžicu i našički vodovod, zatim zauzela Ćeralije i železničku stanicu Rijenci, i uništila neprijateljev transport kod Voćina, 3. decembra.

Veoma teške borbe, brigada je vodila, 6. i 7. decembra 1942. godine kod Podravske Slatine; uz saradnju delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda, 12. decembra je savladala domobransku posadu u Voćinu i zarobila 183 domobrana s celokupnim naoružanjem. Do kraja decembra porušila je železničku prugu Banova Jaruga-Virovitica, u dužini od tri kilometra, i zauzela Orahovicu i Orljavac. Naređenjem Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske od 21. decembra 1942. godine, dobila je naziv Dvanaesta slavonska brigada, a 30. decembra iste godine ušla je u sastav novoformirane Četvrte slavonske divizije, koja je, u maju 1943. godine preimenovana u Dvanaestu slavonsku diviziju NOVJ.

U prvoj polovini 1943. godine, zajedno s drugim slavonskim jedinicama, učestvovala je u ponovnom zauzimanju Voćina, zatim je napadala Okučane, 21. januara i uništila ustaško-domobransku posadu u Velikoj Pisanici, 19. februara i Velikoj, 16. marta. U psunjsko-papučkoj operaciji, od 20. marta do 8. aprila, vodila je veoma teške borbe s Nemcima, ustašama i domobranima na Ravnoj gori i Psunju, učestvovala u borbama za oslobođenje Požeške kotline i zauzimanju Našica, 4. juna. Za postignute uspehe u dotadašnjim borbama, Glavni štab NOV i PO Hrvatske joj je, početkom jula, dodelio naziv udarna.

U sastavu Dvanaeste slavonske divizije, brigada se, početkom jula, prebacila u Hrvatsko zagorje, i učestvovala u napadu na zatvor u Lepoglavi, 13. jula, kada je oslobođeno 700 zatvorenika. Na povratku iz Hrvatskog zagorja, zajedno s Omladinskom brigadom „Joža Vlahović" i Kalničkim partizanski odredom, vodila je 22. jula žestoke borbe na Kalniku protiv ustaško-domobranskih jedinica i delova nemačke 187. rezervne divizije, a noću između 18/19. septembra, posle jedanaestosatne borbe, zauzela je Đulovec.

Noću između 3/4. novembra 1943. godine, po naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ, prebacila se preko reke Save u srednju Bosnu, gde se, u sastavu Jedanaeste krajiške divizije, borila protiv četnika i ustaša na planini Motajici. Žestoke borbe vodila je, 4. januara 1944. godine, na Ukrini kod Prnjavora, protiv delova nemačke Prve kozačke konjičke divizije i jakih ustaško-domobranskih jedinica. Učestvovala je u borbama za zauzimanje Prnjavora, 20. januara i posle borbi kod Dervente, noću između 15/16. maja, prebacila se natrag preko Save na sektor Dilja.

Posle povratka u Slavoniju, vodila je borbe protiv nemačkih i ustaško-domobranskih jedinica kod Kule, Čaglina i planine Dilja. Zatim je rušila prugu između Vinkovaca i Banove Jaruge. Značajnu pobedu izvojevala je 20. juna zauzimanjem Podgorača, kada je ubila 351 i zarobila 101 nemačkog vojnika i ustašu, a zaplenila dva topa, 14 minobacača, 46 mitraljeza, 650 pušaka i drugi ratni materijal. U toku leta osiguravala je žetvu u rejonu Bekteža, Poreča i Kule, i odbila više napada neprijatelja iz okolnih garnizona. U septembru 1944. u 12. proletersku brigadu je došla grupa od 20 beogradskih skojevaca.[3] 26. septembra brigada je zauzela Čađavicu, a zajedno s Osječkom brigadom, 5. oktobra, i Viroviticu. Posle ovih uspeha, dobila je, 26. oktobra 1944. godine, od Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Tita naziv proleterska.[4] Krajem oktobra brojno stanje 12. brigade iznosilo je 1755 boraca. Usled pojačanog priliva hrvatskih boraca, nacionalni sastav je bio Hrvata 1064, i Srba 615.[5]

Krajem 1944. godine, brigada je učestvovala u borbama na reci Dravi, a početkom naredne godine borila se protiv nemačkih i ustaško-domobranskih jedinica kod Grubišnog Polja, Pitomače, Orahovice, Ćeralija, Voćina, Velike, Našica i drugih mesta. U proleće 1945. godine, dala je značajan doprinos u završnoj ofanzivi za oslobođenje Slavonije, Podravine i Štajerske.

Tokom 940 dana dugog ratnog puta brigade poginulo je oko 1.500 njenih boraca. Spisak koji su za potrebe monografije "Dvanaesta proleterska slavonska brigada" sastavili autor Jovan Kokot i saradnici sadrži imena 1.422 poginula borca brigade sa osnovnim biografskim podacima.

Komandanti brigade[uredi - уреди | uredi izvor]

Vicko Antić, jedan od komandanata brigade.

Narodni heroji Dvanaeste slavonske brigade[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Partizanska spomenica 1941. Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]


Crvena zvezda petokraka sa srpom i čekićem bila je oznaka boraca Proleterskih brigada Proleterske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije
Prva proleterska brigada | Druga proleterska brigada | Treća proleterska sandžačka brigada | Četvrta proleterska crnogorska brigada | Peta proleterska crnogorska brigada | Šesta proleterska istočnobosanska brigada | Dvanaesta slavonska proleterska brigada | Trinaesta proleterska brigada „Rade Končar“ | Prva lička proleterska brigada | Druga lička proleterska brigada | Treća lička proleterska brigada | Prva dalmatinska proleterska brigada | Druga dalmatinska proleterska brigada | Prva krajiška proleterska brigada | Treća krajiška proleterska brigada | Prva slovenačka proleterska brigada | Prva vojvođanska proleterska brigada | Prva makedonsko-kosovska proleterska brigada | Treća srpska proleterska brigada | Deseta hercegovačka proleterska brigada