Dobrovoljačka antikomunistička milicija

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Amblem jedinica MVAC. Sastoji se od kokarde u bojama italijanske zastave na kojoj je mrtvačka glava sa nožem među zubima. Amblem se nosio na kapi.

Dobrovoljačka antikomunistička milicija (it. Milizia Volontaria Anti Comunista, skraćeno MVAC) je bila organizacija pomoćnih vojnih jedinica u sastavu Kraljevske italijanske vojske za borbu protiv partizanskih jedinica u okupiranoj Jugoslaviji tokom Drugog svetskog rata.

Početkom jeseni 1942. godine 6. armijski korpus u svojim divizijama imao oko 15 bataljona MVAC — 10.000 do 12.000 pušaka; od toga, muslimanski bataljon MVAC u 6. korpusu je imao oko 2000 pušaka.[1] U 18. armijskom korpusu je bilo tada 5100 četnika Dinarske divizije.[1] Ukupno je u sastavu svih divizija 2. talijanske armije krajem februara 1943. godine bilo 22.126 »dobrovoljaca«: 20.514 pravoslavnih, 832 katolika i 780 Muslimana.[2]

Đujićeva Dinarska četnička divizija je bila jedna od najbrojnijih jedinica u sastavu italijanskih okupacionih trupa. Po podacima samog Đujića, sredinom ljeta 1942. imao je 12.240 »antikomunističkih dobrovoljaca«, i to: u Strmici 2400 (neposredna komanda Đujića), u Bosanskom Grahovu 2000 (Brane Bogunović), na Uilici i Dinari bosanskopetrovačkih četnika je bilo 500 (Mane Rokvić), na Otriću 1500 (Mirko Marić), u Pađenima 940 (Vlade Novaković), na Kosovu 4000 (Milan Miljević), u Topolju 100 (Nikola Berić), u Krupi 400 (Obrad Bijanko) i u Gračacu 600 (Dane Stanisavljević).[3]

MVAC je imao dva tipa formacija: naoružane jedinice i naoružane seljake. Četnik je plaćan sa 200 lira, komandir odjeljenja sa 400, a voda grupe sa 800 lira. Njihove porodice su od Talijana primale po 7 kilograma brašna, 15 kilograma povrća, 3 kilograma zeleni, 0,3 litre ulja i 0,6 kilograma šećera svakog mjeseca.[4]

Neki seljaci su prihvatili oružje od Italijana da ih ne bi fašisti internirali, kao i da bi dobijali sljedovanje hrane.[4]

Sastav[uredi - уреди | uredi izvor]

Italijani i četnici u Jablanici 1943.

MVAC je u svojim redovima imao razne nacionalnosti koje su bile na teritoriji okupiranoj ili anekitranoj od strane Italije u Kraljevini Jugoslaviji, mahom Srbi i Hrvati, ali i Slovenci i Albanci. Glavni lokalni pomagači fašističke Italije bili su četnici Draže Mihailovića.

Formiranje, sastav i zadaci[uredi - уреди | uredi izvor]

Wikiquote „»Zaklinjem se ovdje pred Kristovim raspećem, da ću se potpuno čak i uz žrtvovanje života, založiti za uništenje komunizma i da ću se oružjem u ruci boriti pod komandom talijanskog Guvernatorata, kako bih Talijanskoj Dalmaciji osigurao mir i napredak prema zakonima i poretku fašizma. Ako ne budem slušao pretpostavljene starješine ili na bilo koji način prekršim položenu zakletvu, neka Bog i talijanski Guvernatorat kazne mene i moju obitelj.«[5]
(Zakletva antikomunističke dobrovoljačke milicije u Zadru)

MVAC je imala zadatak čuvanja pozadine i komunikacije kao i zaštitu italijanskog stanovništva od napada jedinica NOVJ i partizanskih odreda kao i borbu protiv istih. Antikomunističkim dobrovoljačka milicija je formalno uspostavljena italijansko-hrvatskim sporazumom Roata-Pavelić 19. juna 1942. godine. Sastojala se od pripadnika svih naroda koji su živeli na teritoriji pod italijanskom okupacijom u Kraljevini Jugoslaviji, bili su podeljeni po odredima shodno nacionalno-verskom sastavu.

Istinski zadaci i dužnosti MVAC bili su takvi da je MVAC korištenka kao produžena ruka fašističkog režima, i njena primana borba je bila ideološka protiv svih neprijatelja Italije kako ideoloških tako i vojnih. Na samom bojnom polju korišteni su gotovo isključivo protiv snaga NOVJ uz politički pritisak i represalije na političke neistomišljenike, opet primarno članove Komunističke Partije Jugoslavije, dok skoro u opšte nisu ratovali protiv drugih vojnih formacija.

Odnos MVAC prema civilima i popularnost u narodu[uredi - уреди | uredi izvor]

Jedinice MVAC nikada ni u jednom narodu nisu uživale popularnost. U njihove redove primani su svi koji su to hteli bez obzira na poreklo, ličnost i moralne vrednosti. Civili su na MVAC gledali kao na direktne saradnike okupatora i imali su vrlo nisko mišljenje o njoj.

Sa druge strane Italijani su podržavali osionost nacionalno obojenih jedinica MVAC prema pripadnicima drugih naroda, štaviše oni su svoju politiku "Zavadi pa vladaj" dosledno sprovodili i prećutno podržavali zločine koje je MVAC činio prema pripadnicima drugih naroda. Tako su u isto vreme dopuštali Muslimanima iz MVAC da masakriraju Srpsko stanovništvo a u isto vreme dopuštali masakre Srpskih jedinica MVAC prema Muslimanskom stanovništvu. U isto vreme su naoružavali i opremali ustaše i Domobrane u NDH koji su masakrirali srpski narod i srpske MVAC koje su činili zločine prema Hrvatima.

Obostrane žalbe, uslovile su razdvajanje četa na okupiranom području na isključivo srpske i isključivo hrvatske jedinice MVAC. To nije smanjilo netrpeljivost, što će i Talijani uočiti, »jer su prilikom jedne akcije pročešljavanja jedinice jedne vjeroispovjesti opljačkale stanove pripadnika druge vjeroispovjesti«.[6]

Odnos pripadnika NOVJ prema MVAC bio je krajnje negativan i smatrani su odanim slugama okupatora i zločincima, pa se mahom oni koji su bili pripadnici MVAC nisu više mogli vratiti u krajeve koji su oslobođeni i kasnije posle pada Italije prešli su na stranu Nemaca i uglavnom stradali u Sloveniji prilikom bega iz zemlje.

Ukratko, MVAC je bila jedna vrsta "domorodačkih" jedinica ili "kolonijalnih četa" poput onih koje su Evropske sile imale u svojim koloniajma i koje su popunjavali pripadnici lokalnog domorodačkog stanovništva.

Jedinice[uredi - уреди | uredi izvor]

Tabela prikazuje sveukupnu snagu MVAC po jedinicama

MVAC jedinice u italijanskoj službi, 28. februar 1943.
Jedinica Grko-Pravoslavaca (Četnika) Katolika Muslimana Ukupno Jedinica Divizije
5. korpus 4,313 4,313 20 Lombardija 2, Re 18
6. korpus 8,385 511 780 9,676 22 Marče 6, Mesina 2, Murge 14
17. korpus 7,816 321 8,137 21 Sasari 17, Bergamo 4
Ukupno (Okupirana zona) 20,514 832 780 22,126
Slovenija (11. korpus) 5,145 40 Isonco, Alpski lovci, pogranična straža
Dalmacija (18. korpus) 882 13
Kotor (6. korpus) 1,474 3
Ukupno (anektirana zona) 7,501
SVEGA 29,627

Četnici (grko-pravoslavci)[uredi - уреди | uredi izvor]

Od 1941. godine lokalni sardnici italijanske vojske u okupiranim krajevima postojali su u Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i Lici, a od 1942. godine i u Dalmaciji. Prvi put su u Dalmaciji dobile naziv „Dobrovoljačka antikomunistička milicija“, naziv koji je kasnije prihvaćen za sve jedinice sastavljene od lokalnog stanovništva u italijanskoj okupacionoj vojsci na teritoriji Kraljevine Jugoslavije, reorganizacijom od juna 1942. godine kada se MVAC i zvanično formira.

Sporazumom Roata-Pavelić rešeno je statusno pitanje četničkih jedinica u NDH i one su pacifikovane na taj način što su pristupile MVAC - tako su "legalizovane" i praktično postale deo italijanske vojske. Već tokom juna 1942. godine oko 4.500 četnika u Crnoj Gori pristupilo je MVAC-u, a do 1943. godine bilo je ukupno 20.514 četnika na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske.

Slovenci (katolici)[uredi - уреди | uredi izvor]

6. avgusta 1942. godine već postojeće pomoćne kvislinške jedinice u Sloveniji brojale su 7.000 pripadnika, takozvana "Gradska straža" i "Seoska straža" (-{Guardia Civica}-, -{Vaška straža}-) kao i druge, sastavljene od Slovenaca po osnovu partijske pripadnosti katoličkim političkim partijama u Sloveniji. Stavljene su pod jedinstvenu komandu i sastav MVAC.

Muslimani[uredi - уреди | uredi izvor]

Postojala je i muslimanska jedinica u sastavu MVAC, takozvani "Muslimanski MVAC" snage 780 ljudi, muslimana iz Mostara i okoline pod komandom Ismeta Popovca koji je bio saradnik Italijana od 1942. godine, ali su ubrzo uništene u borbi.

Hrvati i Italijani (katolici)[uredi - уреди | uredi izvor]

Italijani i Hrvati su bili formirani u jedan bataljon koji je nosio naziv - 20. bataljon odreda MVAC "Zadar" i sastojali su se od lokalnog katoličkog stanovništva.

Jedinice i označavanje[uredi - уреди | uredi izvor]

Četnički zapovednik Momčilo Đujić sa italijanskim oficirom.

Italijani su u sklopu svoje ekspanzinonističke politike odbijali da nacionalno imenuju odrede u sastavu MVAC, pa su to učinili na osnovu verskog sastava. Tako Srbi ni Hrvati nisu nikada nazivani svojim imenom, već su bili označavani kao "pravoslavci" ili "katolici", a tako su se zvale i njihove jedinice.

Italijani su usvojili osnovni naziv za primarne jedinice MVAC - "bande" što je u italijanskoj istoriografiji označavalo odrede neregularnih jedinica, ili pomoćnih jedinica. Naziv "banda" je potom posle rata ostao u upotrebi označavajući ostatke razbijenih vojnih formacija na tlu Jugoslavije. Tako su se jedinice MVAC nazivale "Bande V. A. C." ili "Odredi antikomunističkih dobrovoljaca" (V. A. C. skraćenica za anti-komunistički dobrovoljac). "Bande V. A. C." bile su pod direktnom komandom italijanske okupacione 2. armije koja je bila zadužen za okupaciju priobalja i doobalja Kraljevine Jugoslavije. Odredi V. A. C. bili su pod komandom italijanskih korpusa, 6. i 18. i svaka "Banda" bial je pridodata jednom korpusu.

Jedna "Banda" sastojala se od bataljona podeljenih po verskoj osnovi. Svaki Italijanski korpus imao je po najmanje jedan MVAC odred:

  • 5. korpus (V Corpo d'Armata):
    • MVAC "Lika" 1,500-2.000 ljudi
  • 18. korpus (XVIII Corpo d'Armata):
    • MVAC "Dinara", 5000 ljudi, "grko-pravoslavaca" u okolini Knina. To je bila legalizovana četnička Dinarska divizija Momčila Đujića
    • MVAC "Zara" (Zadar) sastojao se od 8 bataljona, 6 "Katoličkih" i dva "grko-pravoslavna"
  • 6. korpus (VI Corpo d'Armata)
    • MVAC "Hercegovina" 6,000-8.000 ljudi

Postojala je i pomorska formacija pod komandom kraljevske mornarice - Banda broj 9 "Morska" od Srba i Italijana, lokalnog stanovništva iz Dalmacije koja je bila pridodata bataljonu italijanskih marinaca "San Marko"

Italijanska filozofija je bila da se MVAC formira tako da se sastoji od 2/3 Srba i 1/3 Hrvata/Italijana. Ta teorija se oslanjala an to da su Srbi imali daleko razvijeniji borbeni duh. Jedan od najvažnijih elemenata kod etničke podele bio je i Momčilo Đujić "pop vatra" koji je bio srce i duša MVAC odreda.

MVAC "Zara" (Zadar)[uredi - уреди | uredi izvor]

Na kraju juna 1942. godine sastankom komande 158. pešadijske divizije "Zara" i četkičkog komandanta Ilije Trifunovića-Birčanina formirana su dva bataljona sastavljena od njegovih četnika i drugih naroda. Na čelu jedinice MVAC "Zara" bio je pokovnik Eugenio Mora. U početku se sastojao od dva bataljona sa ukupno 8 regularnih i jedne "mornaričke" bande - ukupne snage 1,500 ljudi, svaki sa po 100-250 ljudi:

Bataljoni:

  • 20. "Grko-Pravoslavni"
  • 21. "Katolički"

Bande su bile pod zajedničkom italijanskom komandom dok je 9. Banda bila sastavljena od Dalmatinskih Italijana i delom Srba i delovala je samostalno. Nosila je uniforme Italijanske mornarice. Ostale bande nosile su zaplenjene uniforme Jugoslovenske Kraljevske vojske. Na glavama su imali seljačke kape- narandžaste boje za Srbe (Grko-Pravoslavni) i crvene za Italijane (Katolike). Komandanti bandi su bili Italijanski oficiri dok su komandiri odreda bili Srbi. Naoružanje se sastojalo od zaplenjenog Jugoslovenskog: Puške Mauzer sistema M-24 7,9 mm, ručke bombe i mitraljezi "Hočkis". Nakon izlaska iz Italije iz rata, 8. septembra 1943, većina vojnika MVAC "Zara" je raspuštena. Neki su ostali lojalni Nemcima.

Borbena dejstva[uredi - уреди | uredi izvor]

Odredi MVAC su imali veoma dobrar borbeni učinak, prvenstveno tokom 1942. godine kada su formirani i to prvenstveno u borbi protiv snaga partizanskih jedinica. Međutim, usled nacionalno-verske podvojenosti desili su se i masakri lokalnog stanovništva drugih nacionalnosti pod optužbom da su saradnici "komunista", posebno u operaciji "Alfa".

Konjic:

Snage pravoslavnih V.A.C., koje su tamo nadošle, jako su angažovane sa neprijateljem… [7]

IZVJEŠTAJ KOMANDE ITALIJANSKE DIVIZIJE »MURGE« OD 23 FEBRUARA 1943 GOD. O NAPADU JEDINICA NOV NA KONJIC I O BORBAMA ČETNIKA U DOLINI NERETVE

Razni zločini[uredi - уреди | uredi izvor]

Vojnici u službi okupatora su često bili bezobzirni prema stanovništvu. Postoje brojna svedočanstva o divljaštvima MVAC četnika »koja su bez razloga počinili na stanovnicima, pri čemu nisu pravili razlike da li je netko zaslužan, ravnodušan ili nepodoban«.[4] Na takvo ponašanje su se žalili i njihovi gospodari. Jedan talijanski oficir piše: »Prilikom ovih akcija, naročito pripadnici dobrovoljačkih antikomunističkih četa, ponašali su se na zaista nedozvoljen i nečasan način, koji ne dolikuje dobrom imenu Italije u čijoj se oni službi nalaze ... Nisu se čak ustručavali da obiju kašice milostinje u crkvama.«[8]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Francesconi, Teodoro. LE BANDE V.A.C. IN DALMAZIA 1942/43. Milano: E.M.I.. 
  • Circolare, N.. Slovenia e Dalmazia (2^ Armata ). http://www.criminidiguerra.it/CIRC3C1.html. </ref>
  • Eric Gobetti: "L' occupazione allegra. Gli italiani in Jugoslavia (1941-1943)", Carocci, 2007, pagine 260; ISBN 88-430-4171-1, ISBN 978-88-430-4171-8
  • I rapporti italo-sloveni / Periodo 1941-1945, Documento ufficiale della Commissione Storica Italo-Slovena (3 ) Associazione Nazionale Venezia Giulia e Dalmazia - Trieste
  • Scotti, Giacomo: "Juris, juris! All'attacco!: la guerriglia partigiana ai confini orientali d'Italia 1943-1945", Milano, Mursia c1984, 351 p., [48] p. di tav. : fot. ; 21 cm
  • Scotti, Giacomo: "I disertori : le scelte dei militari italiani sul fronte Jugoslavo prima dell'8 settembre", Milano, Mursia 1980, 303 p. : ill., tav. ; 21 cm.
  • Scotti, Giacomo e Viazzi, Luciano: "Le aquile delle montagne nere: storia dell'occupazione e della guerra italiana in Montenegro 1941-1943", Milano, Mursia c1987, 477 p. : ill., tav. ; 21 cm.
  • Scotti, Giacomo e Viazzi, Luciano: "L'inutile vittoria : la tragica esperienza delle truppe italiane in Montenegro 1941-1942", Milano, Mursia c1989, 503 p. : tav. ; 21 cm.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 NOB u Dalmaciji, 4, 417.
  2. Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 198.
  3. NOB u Dalmaciji, 3, 402.
  4. 4,0 4,1 4,2 Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.
  5. NOB u Dalmaciji, 2, 764.
  6. NOB u Dalmaciji, 3, 404.
  7. Zbornik NOR 4/10, dok. 278
  8. NOB u Dalmaciji, 6, 619.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]