Diyarbakır

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Diyarbakır
Dijarbakir (transliteracija)
Park u centru grada Diyarbakıra
Park u centru grada Diyarbakıra
Koordinate: 38°01′N 40°40′E / 38.017°N 40.667°E / 38.017; 40.667
Država  Turska
Regija Jugoistočna Anadolija
Provincija Diyarbakır
Vlast
 - Gradonačelnik Osman Baydemir
Površina
 - Ukupna 2 060 km²
Visina 675
Stanovništvo (2000.)
 - Urbano područje 545 983 [1]
 - Područje utjecaja 1 362 708
Vremenska zona UTC+2 (UTC+3)
Poštanski broj 21x xx
Pozivni broj (0090)+ 412
Službena stranica www.Diyarbakır.bel.tr/
Karta
Diyarbakır is located in Turska
Diyarbakır
Diyarbakır
Diyarbakır na karti Turske

Diyarbakır (kurdski: Amed, armenski: Դիարբեքիր) antička Amida[2], je grad u jugoistočnoj Turskoj, administrativni centar Provincije Diyarbakır, u regiji Jugoistočna Anadolija.

Sa svojih 545 983 stanovnika u užem centru (1 362 708 Provincija Diyarbakır)[1] je deveti grad po veličini u Turskoj, i drugi po veličini grad u Jugoistočnoj Anadoliji, odmah iza Gaziantepa. Većina stanovnika - Diyarbakırasu Kurdi[2], tako da je on neformalni glavni grad Kurda.

Ime grada Diyarbakır je sintagma od arapskih riječi diyar i bakr,[2] a to zapravo znači tvrđava arapskog naroda Bakr. [2]

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Ulična trgovina

Antička Amid bio je od 13. vijeka pne. prijestolnica aramejskog kraljevstva. Rimljani su na području grada osnovali svoju koloniju Amida u 3. vijeku, rimski cara Konstancije II. podigao je nove zidine oko grada 349. [2]Nakon duge opsade, grad je podpao pod Sasanidsko kraljevstvo - 359. Nakon toga je često prelazio iz ruke u ruku Rimljana i Perzijanaca. U ranom srednjem vijeku gradom je vladao Bizant sve do oko 639. kad su gradom zavladali Arapi. [2]

Sa slabljenjem abasidske dinastije i pojavom hamdanidske dinastije iz Mosula u Iraku u 10. vijeku, oslabila je kontrola nad cijelom regijom pa su Amidom od tad vladale razne lokalne arapske, turske, mongolske i perzijske dinastije, sve do 1516. kad je grad osvojio osmanski sultan i uključio ga u svoje carstvo. Pod Osmanlijama grad je postao prijestolnica važne pokrajine, i doživio ponovni procvat. Zbog svog položaja pored perzijske granice, grad je postao veliki vojnički centar iz kog su kretale brojne vojske u bitke s Perzijancima. [2]

Znamenitosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Ulica u centru grada

Najimpresivniji historijski spomenik Diyarbakıra, je historijski centar grada okružen zidinama. Njih je podigao rimski car Konstancije II. (vladao 337.-361.), a proširio i dogradio car Valentinijan I od 367.-375. Nakon njih zidine su dograđivali Arapi i Osmanlije - tako da danas imaju ukupno 5 km sa 82 kule i 4 vrata. Izgrađene su od crnog bazalta, zbog tog Turci taj dio grada zovu Kara Kale (Crna tvrđava) ili Kara Amid (Crni Amid). [2]

U gradu ima velik broj džamija izgrađenih od 11. do 16. vijeka; Velika džamija, Beharam pašina džamija, Fatih pašina džamija, Hüsrev pašina džamija.

Geografske karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Diyarbakır leži na desnoj obali rijeke Tigris., na strateški izuzetno važnom položaju, preko kog su išli trgovački putevi prema Mezopotamiji.

Okolica grada, - kotllina rijeke Tigris geografski pripada gornjoj Mezopotamiji, od istočne Anadolije sa sjevera je razdaja masiv Taurus, sa juga je od mezopotamijske ravnice razdvaja masiv Mardin, a sa zapada je omeđena planinom Karaca Dağ. [2] Grad je udaljen 318 od Gaziantepa, 997 km od Ankare i oko 424 km od Mosula u Iraku.

Klimatske karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Diyarbakır ima Polupustinjsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime - BSh, BSk, sa vrućim ljetima i hladnim snježnim zimama. Na Diyarbakır prosječno padne na godinu oko 474.9 mm oborina.

Klimatološki medijani za Diyarbakır
Mjesec jan-sij feb-velj mar-ožu apr-tra maj-svi jun-lip jul-srp aug-kol sep-ruj okt-lis nov-stu dec-pro godina
Srednji maksimum (°C) 6,6 9,1 14,5 20,3 26,5 33,7 38,5 38,1 33,2 25,1 15,9 9,0 22,54
Srednji minimum (°C) -2,3 1,1 2,4 6,8 11,0 16,8 21,6 20,8 15,7 10,0 3,5 −0,3 8,74
Precipitacija (mm) 63,4 68,2 67,8 64,3 38,7 9,3 0,9 0,8 6,0 32,6 53,2 69,7 4749
Izvor: [3]

Privreda[uredi - уреди | uredi izvor]

Ostatci gradskih zidina tvrđave Kara Kale

Diyarbakır je industrijski centar tog dijela Turske poznat po vunenim i pamučnim tkaninama i bakrenim proizvodima. Još od srednjeg vijeka poznat je po svojim zlatarima, koji su izrađivali filigranski nakit. [2]

Okolica je grada je bogat poljoprivredni kraj, u kom se uzgajaju žitarice, pamuk, duhan, i voće (naročito lubenice). Pored grada nalaze se rudnici bakra, ugljena i nafte.[2] Grad je dobro povezan cestama sa svim većim turskim gradovima. [2]

Aerodrom Diyarbakır (IATA: DIY, ICAO: LTCC), koji leži leži južno od centra grada, izgrađen je za potrebe NATO-a kao baza Pirinçlik 1971. Nakon raspada SSSR-a baza je zatvorena 1997., danas je to vojno (turska vojska) - civilni aerodrom.

Obrazovanje[uredi - уреди | uredi izvor]

U gradu djeluje Univerzitet Tigris osnovan 1966. kao podružnica Univerziteta u Ankari, koji je od 1973. stekao status nezavisnog univerziteta. [2]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 "TURKEY: Census Population" (engleski). Citypopulationde. http://www.citypopulation.de/Turkey-C20.html. pristupljeno 31. 05. 2012. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 "Diyarbakır" (engleski). Encyclopædia Britannica Online. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166863/Diyarbakir. pristupljeno 11. 06. 2012. 
  3. "Weather Information for Diyarbakır". Turkish State Meteorological Service. http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DIYARBAKIR. pristupljeno 11. 06. 2012. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]