Dekadentni pokret
Dekadentni pokret (od francuske riječi décadence, doslovno "propadanje") bio je umjetnički i književni pokret, odnosno stav ukusa, s kraja 19. vijeka, sa središtem u zapadnoj Europi, koji je slijedio estetsku ideologiju duhovne nužde za suvišnom i nepotrebnom, te ritualno povjerenje u spasonosnu moć ljepote i umjetnosti. Dekadentni estetizam je fenomen u historiji kulture koji se veže s dubokom krizom tradicionalnih vrijednosti.
Dekadentni pokret prvo je procvjetao u Francuskoj, a zatim se proširio po cijeloj Europi i Sjedinjenim Državama.[1] Taj pokret je karakteriziralo vjerovanje u superiornost ljudske mašte[2][3][4] i estetski hedonizam[5][6][7][8][9][10][11] nad logikom i prirodnim svijetom.[4][12] Na estetičko-filozofskom planu predstavljao je reakciju na pozitivizam, naglašavajući pojedinačno dimenziju instinkta, iracionalnog, podsvjesnog. Dekadenti su uvažavali centralnost pojedinca suprotstavljenog znanstvenom racionalizmu i čovječanstva kao pokret masa. Bio je to umjetničko-književni pokret, koji je niknuo u okrilju devetnaestostoljetnoge buržoazije, ali se programski suprotstavio vladajućim vrijednostima građanstva: moralizmu, utilitarizmu, vjeri u napredak, proizvodnom radu, racionalizmu.
Prva klica pokreta dekadencije vjerojatno je nastala s Charlesom Baudelaireom, koji je 1848/49. razradio neke od njegovih ključnih pojmova polazeći od svojih članaka kao likovni kritičar u pariškim salonima, posredujući mnoge zamisli od Théophilea Gautiera i Gérarda de Nervala te od ranog romantizma s početka 19. stoljeća.
Stoga, koncept dekadencije datira iz 18. vijeka, posebno iz djela Montesquieua, filozofa prosvjetiteljstva koji je sugerirao da je propadanje (décadence) Rimskog Carstva uvelike posljedica njegovog moralnog propadanja i gubitka kulturnih standarda.[13] Kada se latinski naučnik Désiré Nisard okrenuo francuskoj književnosti, usporedio je Victora Hugoa i romantizam općenito s rimskom dekadencijom, ljudima koji žrtvuju svoj zanat i kulturne vrijednosti radi užitka. Trendovi koje je identificirao, poput interesa za deskripciju, nedostatka pridržavanja konvencionalnih pravila književnosti i umjetnosti te ljubavi prema ekstravagantnom jeziku, bili su sjeme dekadentnog pokreta.[8]
Dekadentni pokret je vrlo blizak pojmu esteticizma, dandizma, pjesničkim pravcima simbolizma i parnasijanizma, umjetničkim pravcima impresionizma, prerafaelita, Secesije, artnouveaua, Jugendstila te bečkom književnom krugu Jung Wien.
Iz pokreta su zatim proizašle sve glavne historijske avangarde: futurizam, dadaizam, nadrealizam, ekspresionizam.
Postoji ipak određena granica između simbolizma i dekadentizma. Simbolizam je određeni pjesnički pravac koji je pjesničko-muzikalnim jezikom htio dozvati onkraj, tajnu, apsolutno. Dekadentizam je širi kulturni stav, osjetljiviji, boležljiv, profinjen, opsesivan, vezan uz osjećaj umora moderne. Njeguje raspad osjetila, umjetno, pretjerano, neobično.
Različiti su također pojmovi dekadentizma i modernizma (avangarde). Dekadentizam je razdoblje krize i razočaranja, "zalaska" staroga svijeta, gleda na umjetnost kao na utočište (ljepota, osjećaj, artificijelnost). Više je vezan uz osjećaj svršetka, uz duhovnu i egzistencijalnu krizu. Modernizam je naprotiv razdoblje stvaranja novih oblika i jezika za tumačenje modernoga svijeta, gleda na umjetnost kao na laboratorij (iskušavanje, nove pripovjedne strukture, traženje smisla u modernosti). Više je vezan uz stav obnove, ne samo krize nego i izuma.
Francuski
- Jules Barbey d'Aurevilly (1808–1889)
- Charles Baudelaire (1821–1867)
- Stéphane Mallarmé (1842–1898)
- Remy de Gourmont (1858–1915)
- Joris-Karl Huysmans (1848–1907)
- Jean Lorrain (1855–1906)
- Catulle Mendès (1841–1909)
- Robert de Montesquiou (1855–1921)
- Rachilde (1860–1953)
- Marcel Schwob (1867–1905)
- Jane de La Vaudère (1857–1908)
- Paul Verlaine (1844–1896)
- Auguste Villiers de l'Isle-Adam (1838–1889)
- Renée Vivien (1877–1909)
- George-Albert Aurier (1865–1892)
Austrijski
- Peter Altenberg (1859–1919)
- Alfred Kubin (1877–1959)
- Arthur Schnitzler (1862–1931)
- Hugo von Hofmannsthal (1874–1929)
Ruski
- Konstantin Balmont (1867–1942)
- Valeri Brjusov (1873–1924)
- Zinaida Gipijus (1869–1945)
- Dmitri Merežkovski (1866–1941)
- Fjodor Sologub (1863–1927)
Britanski
- Aubrey Beardsley (1872–1898)
- Max Beerbohm (1872–1956)
- Ernest Dowson (1867–1900)
- Richard le Gallienne (1866–1947)
- Vernon Lee (1856–1935)
- Arthur Machen (1863–1947)
- Frederick Rolfe (1860–1913)
- M. P. Shiel (1865–1947)
- Algernon Charles Swinburne (1837–1909)
- Walter Pater (1839–1894)
- Arthur Symons (1865–1945)
Irski
- George Moore (1852–1933)
- Oscar Wilde (1854–1900)
Talijanski
- Arrigo Boito (1842–1918)
- Gabriele D'Annunzio (1863–1938)
- Guido Gozzano (1883–1916)
- Igino Ugo Tarchetti (1839–1869)
- Giuseppe Antonio Borgese (1882–1952)
Poljski
- Stanisław Przybyszewski (1868-1927)
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1865-1940)
- Tadeusz Miciński (1873-1918)
Belgijski
- Jean Delville (1867–1953)
- Théodore Hannon (1851–1916)
- Camille Lemonnier (1844–1913)
- Georges Rodenbach (1855–1898)
- Maurice Maeterlinck (1862–1949)
Danski
- Louis Couperus (1863–1923)
- Lodewijk van Deyssel (1864–1952)
Španski
- Melchor Almagro San Martín (1882–1947)
- Emilio Carrere (1881–1947)
- Antonio de Hoyos y Vinent (c.1884–1940)
- José María Llanas Aguilaniedo (1875–1921)
- Isaac Muñoz (1881–1925)
- Álvaro Retana (1890–1970)
- Ramón María del Valle-Inclán (1866–1936)
Američki
- Clark Ashton Smith (1893–1961)
- David Park Barnitz (1878–1901)
- Robert W. Chambers (1865–1933)
- Vincent O'Sullivan (1868–1940)
- Edgar Saltus (1855–1921)
- Francis Saltus Saltus (1849–1889)
Češki
- Jiří Karásek ze Lvovic (1871–1851)
- Karel Hlaváček (1874–1898)
- Arthur Breisky (1885–1910)
Ostali
- Viktors Eglītis (1877–1945), latvijski
- Stanisław Przybyszewski(1868–1927, poljski
- Oton Župančič (1878–1949), slovenski
- Tin Ujević (1891–1955), hrvatski
- Antun Gustav Matoš (1873–1914), hrvatski
- Janko Polić Kamov (1886–1910), hrvatski
- Jovan Dučić (1872–1943), srpski
- Milan Rakić (1876–1938), srpski
- Vojislav Ilić (1860–1894), srpski
- Mateiu Caragiale (1885–1936), rumunjski
- Ivan Andrejčin (1872–1934), bugarski
- Hjalmar Söderberg (1869–1941), švedski
- Eric Stenbock (1860–1895), švedski
- Sigbjørn Obstfelder(1866–1900), norveški
- José Juan Tablada (1871–1945), meksički
- Rubén Darío (1867–1916) nikaragvajski
- Joaquim Teixeira de Pascoaes (1877–1952), portugalski
- Delmira Agustini (1886–1914), urugvajska
Austrijsko-njemački
- Franz von Bayros (1866–1924)
- Gustav Klimt (1862–1918)
- Franz Stuck (1863–1928)
Belgijski
- Jan Frans De Boever (1872–1949)
- Jean Delville (1867–1953)
- Félicien Rops (1833–1898)
- Fernand Khnopff (1858–1921)
Britanski
- Aubrey Beardsley (1872–1898)
- Charles Ricketts (1866–1931)
- Simeon Solomon (1840–1905)
Francuski
- Joseph Apoux (1846–1910)
- Gustave Moreau (1826–1898)
- Odilon Redon (1840–1916)
- Georges Rochegrosse (1859–1938)
- Henri de Toulouse-Lautrec (1864–1901)
Ostali
- Carel de Nerée tot Babberich (1880–1909), danski
- Ramón Casas (1866–1932), španski
- Carlos Schwabe (1866–1926), švicarski
- Alberto Martini (1876–1954), talijanski
- Adolfo De Carolis (1874–1928), talijanski
- Jan Toorop (1858–1928), nizozemski
- ↑ Buchanan, Ian (2010). „Decadence”. Dictionary of Critical Theory. Oxford University Press. str. 113–114.
- ↑ Théophile Gautier, Charles Baudelaire, 20. februara 1868., uvod u: C. B., Cvjetovi zla, Calmann-Lévy, 1868.
- ↑ Weir, David (1995). Decadence and the Making of Modernism. Univ of Massachusetts Press. str. 16. ISBN 978-0-87023-992-2. Pristupljeno 16. aprila 2012.
- ↑ 4,0 4,1 Huysmans, Joris-Karl (1922). Against the Grain. Lieber & Lewis.
- ↑ Stephan, Philip (1974). Paul Verlaine and the Decadence, 1882–90. Manchester University Press ND. ISBN 978-0-7190-0562-6. Pristupljeno 18. februara 2017.
- ↑ Wilde, Oscar (2011). Frankel, Nicholas. ur. The Picture of Dorian Gray: An Annotated, Uncensored Edition. Harvard University.
- ↑ Robbins, Ruth (2015). Jane Ford. ur. „Always Leave Them Wanting More: Oscar Wilde's Salmoe and the Failed Circulations of Desire”. Economies of Desire at the Victorian Fin de Siècle: Libidinal Lives: 21–34. ISBN 978-1-317-57658-7.
- ↑ 8,0 8,1 Desmarais, Jane (2013). Jane Ford. ur. „Perfume Clouds: Olfaction, Memory, and Desire in Arthur Symon's London Nights (1895)”. Economies of Desire at the Victorian Fin de Siècle: Libidinal Lives: 62–82.
- ↑ Adams, Jad (2008). Hideous Absinthe: A History of the Devil in a Bottle. Tauris Parke. ISBN 978-1-84511-684-2.
- ↑ Bugge, Peter (2006). „Naked Masks: Arthur Breisky or How to Be a Czech Decadent”. Word and Sense: A Journal of Interdisciplinary Theory and Criticism in Czech Studies. Pristupljeno 19. februara 2017.
- ↑ Pynsent, Robert (1973). „A Czech Dandy: An Introduction to Arthur Breisky”. The Slavonic and East European Review 51.
- ↑ Kearns, James (1989). Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle. MHRA. str. 15. ISBN 0-947623-23-X.
- ↑ Montesquieu, Charles-Louis de Secondat (1965). Considerations on the Causes of the Greatness of the Romans and their Decline. Translated by David Lowenthal. The Free Press, New York. Collier-Macmillan, London..
- Jules Barbey d'Aurevilly, Du dandysme et de George Brummell, Caen, 1845.
- Charles Baudelaire, Qu’est-ce que le romantisme?, Pariz, 1846.
- Théophile Gautier, L’Art Moderne, Pariz, 1856.
- Walter Pater, The Renaissance: Studies in Art and Poetry, London, 1873.
- Joris-Karl Huysmans, L’Art moderne, Pariz, 1883.
- Oscar Wilde, The Decay of Lying, London, 1889.
- Oscar Wilde, The Critic as Artist, London, 1891.
- Stefan George, Einleitungen und Merksprüche der Blätter für die Kunst, Düsseldorf/Berlinn, 1892-1919.
- Arthur Symons, The Decadent Movement in Literature, London, 1893.
- Hermann Bahr, Die Schauspielkunst, Leipzig, 1923.
- Mario Praz, La carne, la morte e il diavolo nella letteratura romantica, Sansoni, Firenze, 1935.
