Danilo III

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Danilo III
Datum smrti 7. april 1396.
Prethodnik Jefrem
Naslednik Sava V

Danilo III je bio srpski patrijarh (13901396) i crkveni pisac.

Njegov period je obeležilo dvovlašće u srpskoj crkvi. U patrijaršijskoj prestonici u Peći, u Zemlji Brankovića, je stolovao patrijar Jefrem. U Moravskoj Srbiji je stolovao Danilo, proglašen za patrijarha u Žiči.

Patrijarh Danilo III je u dinastičkom sukobu bio naklonjen Lazarevićima.[1] On je svojim spisima intenzivno radio na stvaranju kulta kneza Lazara i kosovskog mita.[2]

Život[uredi - уреди | uredi kôd]

Nakon pogibije kneza Lazara u Kosovskom boju, maloletni Stefan Lazarević je uz pomoć majke Milice preuzeo vlast u Srbiji. Oni su 1390. godine sazvali sabor u Žiči, na kome je Danilo III izabran za pećkog patrijarha, čime je došlo do dvovlašća u srpskoj crkvi. U narednom periodu, postojala su dva "pećka patrijarha", Jefrem u Peći (1375—1399), u oblasti Brankovića, i Danilo III u Žiči (1390—1396), u oblasti Lazarevića.

Sarkofag kneza Lazara u Ravanici.

Patrijarh je 1390. godine na saboru potvrdio odluku kneginje Milice, da Srbija postane vazalna Otomanskom carstvu.[3]

U avgustu 1392. godine, na dvoru Brankovića u Prištini je boravila kneginja Milica.[4] Malo potom, Vuk Branković je dozvolio odnošenje moštiju kneza Lazara iz njegove prestonice Prištine, u manastir Ravanicu u Srbiji.[5] Patrijarh Danilo je zemne ostatke poginulog kneza Lazara preneo iz hrama Svetog Spasa u Prištini (Zemlja Brankovića), u manastir Ravanicu (u Srbiji), kanonizovao ga za sveca, i stvaranjem nove svetorodne loze dao legitimitet Stefanu Lazareviću kao nasledniku prestola.[1]

Patrijarh Danilo se pominje u jednoj povelji kneza Stefana, u darovnici monahinje Evgenije i njenih sinova Stefana i Vuka, koja je izdata u Novom Brdu 1395. godine, u kojoj se Danilo naziva patrijarhom srpskim i primorskim. Patrijarh Danilo se pominje i u nedatovanom zapisu u rukopisnom prologu manastira Dečana koji je ovom manastiru poklonio eklisijarh Varlaam.

Patrijarh Danilo je umro 7. aprila, ali godina njegove smrti nije poznata.

Spisi[uredi - уреди | uredi kôd]

Neki od poznatih spisa patrijarha Danila su:

  • Služba kralju Milutinu
  • Služba knezu Lazaru
  • Pohvalno slovo o knezu Lazaru (neki smatraju da je autor nepoznat[6][7])
  • Povesno slovo knezu Lazaru (neki smatraju da je autor nepoznat[6])

U delima nastalim pre Kosovske bitke nastavlja književnu tradiciju veličanja loze Nemanjića: Služba kralju Milutinu, sa prološkim žitijem (1380), prološka žitija sv. Save i sv. Simeona.

Jedan je od tvoraca kosovskog kulta. Neki mu pripisuju Pohvalno slovo o knezu Lazaru pre 1393. godine, koje spada među najlepša dela srednjovekovne srpske književnosti. Pohvalno slovo je beseda držana na godišnjicu Lazareve smrti. Od ostalih spisa razlikuje se i po radosnom, pobedničkom raspoloženju, u kojem nema ni senke tragike[6], a Lazar slavi se kao pobeditelj Turaka i đavola.[7]

Knezu Lazaru posvetio je osim Pohvalnog slova, takođe i Službu knezu Lazaru, Prološko žitije, odn. Sinaksar, i Povesno slovo knezu Lazaru (svi nastali 1391. ili 1392. godine povodom prenosa Lazarevih moštiju).[8] Iako žanrovski različiti, svi ovi tekstovi simbolizuju Lazarevo velikomučeništvo i nadmoć “carstva nebeskog” nad “carstvom zemaljskim”, čime je utemeljen i crkveni kult kneza Lazara.

Prevedeni spisi[uredi - уреди | uredi kôd]

Sledeći Danilovi spisi su prevedeni na savremeni srpski jezik:

  • Sinaksar (prevod na savremeni jezik Đorđe Radojičić), u „Antologija stare srpske književnosti (XI/XVIII veka)“, Beograd, 1960, 119-122.
  • Slovo pohvalno knezu Lazaru (preveo na savremeni jezik Dimitrije Bogdanović), Savremenik 37 (1973), 265-274.
  • Sabrani spisi, prevela i priredila Radmila Marinković (u rukopisu, priređeno za ediciju Stara srpska književnost u 24 knjige, “Prosveta” i SKZ, knj. 8).

Literatura[uredi - уреди | uredi kôd]

  • „Danilo III”. Narodna enciklopedija. Zagreb: Bibliografski zavod. 1927. 
  • Dimitrije Bogdanović: Istorija stare srpske književnosti, Beograd, SKZ, 1980.
  • Đorđe Trifunović: Kratak pregled jugoslovenskih književnosti srednjega veka, Beograd, Filološki fakultet Beogradskog univerziteta, 1976.
  • Dejan Mihailović: Vizantijski krug (Mali rečnik ranohrišćanske književnosti na grčkom, vizantijske i stare srpske književnosti), Beograd, „Zavod za udžbenike“, 2009, str. 54.

Izvori[uredi - уреди | uredi kôd]

Vidi još[uredi - уреди | uredi kôd]

Prethodnik:
Sveti Jefrem
pećki patrijarh
13901396.
Nasljednik:
Sava V