Cres (otok)

Izvor: Wikipedia
Cres
Croatia - Cres.PNG
Lokacija Cresa
Podaci
Lokacija Jadransko more
Arhipelag Cresko-lošinjski
Koordinate 44°51′54″N14°26′41″E
Država  Hrvatska
Glavno naselje Cres
Površina 405,705293[1] km²
Obalna linija 268,205[1] km
Broj stanovnika 3184
Cres-Cres1.jpg
Grad Cres
Lubenice

Cres (talijanski: Cherso, njemački: Kersch, latinski: Crepsa, grčki: Chèrsos, Χερσος) je otok u Jadranskom moru u Hrvatskoj.

Cres je najveći otok Jadranskog mora sa površinom od 405,705293 km² uz susjedni otok Krk koje je iste površine. Prema poslednjem popisu iz 2001.g. na otoku je živjelo 3 184 stanovnika.

Geografija[uredi - уреди]

Otok je dug 66 km, a u najširem dijelu širok 12 km. Pruža se u pravcu sjever-jug. Svojim severnim krajem zatvara Kvarnerski zaljev. Zapadno i severozapadno od njega se nalazi poluotok Istra, a na istoku i severoistoku ostrvo Krk.

Cres i južno od njega smešteno susedno ostrvo Lošinj su nekada bili kopneno spojeni tankom prevlakom ali je kasnije prokopan kanal koji ih je razdvojio. Danas su ova dva ostrva spojena mostom kod grada Osora. Upravno pripada Primorsko-goranskoj županiji.

Istorija[uredi - уреди]

Ostrvo Cres bilo je naseljeno još od vremena Paleolitika. Bilo je u sastavu Rimskog carstva a nakon njegovog pada dugo vremena bilo je u sastavu Vizantijskog carstva. U 7. veku Hrvati naseljavaju Cres i susedna ostrva. Oko 822.g. Hrvati osnivaju nezavisnu državu i u to vreme dolazi do prvih konflikata na ostrvu između Hrvata i Mlečana. U 10. i 11.veku Mleci uspostavljaju svoju vlast na ostrvu. Ipak Hrvati vraćaju vlast nad Cresom i nakon toga ostrvo prolazi kroz promenljivo razdoblje tokom kojeg je bilo pod vlašću Hrvata, Mađara i nakon toga ponovo Mlečana koji vladaju njime 400 godina. Međutim Napoleonova pobeda nad Mlečanima donosi uspostavljanje austrijske a nakon toga i francuske vlasti na ostrvu.

Nakon pada Napoleona, Austrija ponovo preuzima vlast i to u periodu od 100 godina tokom kojeg dolazi do razvitka ekonomije. Ovom razvoju doprinele su poljoprivredne kulture: maslina, žalfija i druge.

Po završetku prvog svetskog rata sporazumom iz Rapallo-a (1920), ostrvo ponovo potpada pod vlast Italije. To je trajalo do 1947.g. kada je Cres zajedno sa Istrom pripojen Hrvatskoj.

Tokom druge polovine 20.veka mnogi stanovnici napustili su ostrvo u potrazi za boljim životom na kopnu ili u inostranstvu. To je uticalo da mnoga nekada poljoprivredna područja na ostrvu budu zarasla lokalnom vegetacijom. U poslednje vreme, pre svih stariji ljudi, se vraćaju životu na ostrvu. Zbog razvitka turizma naseljenost ostrva je podložna velikim sezonskim promenama.

Divlja južna obala Cresa

Reljef[uredi - уреди]

Najviši vrh na ostrvu su Gorice, visoke 648 m.

Na ostrvu se nalazi slatkovodno Vransko jezero - kriptodepresija koje je glavni izvor pitke vode za celi arhipelag. Smešteno je u središtu ostrva i zbog svoje važnosti veoma je zaštićeno pa je u njemu zabranjeno kupanje i ribolov. Spada među najdublja slatkovodna jezera u istočnoj Evropi i na svojoj najdubljoj tačci duboko je 76m (50m ispod nivoa mora).

Klima[uredi - уреди]

Na severnom delu ostrva Cresa prevladava submediteranska klima, a u središnjem i južnom delu zastupljenija je mediteranska klima. To je klima umereno toplog kišnog tipa s toplim i suvim letima i kišovitim jesenima. Zbog velikog toplinskog kapaciteta more utiče na klimu tako što ublažuje temperaturne razlike - snižava najviše i povisuje najniže. Leti more hladi, a zimi greje kopno.

Flora i fauna[uredi - уреди]

Na severnom delu ostrva rastu hrast i pitomi kesten, dok na središnjem i južnom delu dominira makija. Po celom ostrvu rastu žalfija (kadulja) i druge lekovite biljke. Cres je prekriven maslinicima, a na njegovom tlu uspevaju i smokve.

Danas je Cres jedno od retkih staništa beloglavih supova, pogotovo njegov severni deo. Upravo tamo zbog njih i postoji eko-centar "Caput insulae" u Belom koji ih štiti od izumiranja. Zanimljivo je da na Cresu, kao i u ostatku arhipelaga, nema zmija otrovnica.

Naselja[uredi - уреди]

Valun

Na ostrvu se nalaze naselja (od severa prema jugu): Porozina, Filozići, Dragozetići, Beli, Sveti Petar, Predošćica, Vodice, Merag, Cres, Loznati, Valun, Mali Podol, Pernat, Zbičina, Lubenice, Orlec, Vrana (kraj koje je Vransko jezero), Hrasta, Stivan, Miholašćica, Martinšćica, Vidovići, Belej, Ustrine, Osor (most prema Lošinju) i Punta Križa.

Saobraćaj[uredi - уреди]

Cres je povezan trajektnim vezama. Iz mesta Porozina trajekt vozi za Brestovu na istočnoj obali Istre, a iz mesta Merga trajekt plovi put Valbiske na Krku. Središtem ostrva pruža se put koji povezuje njegova naselja.

Ekonomija[uredi - уреди]

Stanovnici ostrva se bave pretežno turizmom i poljoprivredom. Od poljoprivrede naročito je razvijeno pčelarstvo - ekstra kvalitetan med od kadulje (žalfije) među najboljima u svetu, maslinarstvo i stočarstvo – čuvena je creska jagnjetina.

Zanimljivosti[uredi - уреди]

  • Prema teoriji meksičkog naučnika Julia Salinasa Pricea, na ovom ostrvu se nalazila čarobnica Kirka, koja je začarala i opčinila Odiseja i argonaute.
  • Legenda o Vranskom jezeru govori da postoji dvorac ispod jezera. Bogata sestra koja je živela u dvorcu nije htela da pomogne svojoj siromašnoj sestri i pruži joj hranu ili novac. Zbog toga je kažnjena tako što joj je dvorac potopljen za vreme jedne oluje tokom koje je nastalo Vransko jezero. Priča se da čak i danas, za vreme vetrovitog vremena, ako neko pažljivije oslušne, može čuti zvona sa tornja ovog dvorca.

Izvori[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]