Cobza
|
Cobza, tradicionalno znanje, umijeća i muzika | |
|---|---|
 Nematerijalna svjetska baština
| |
| |
 Moldavija,  Rumunija
| |
| Regija: | Evropa |
| Godina upisa: | 2025. |
| ID: | 02262 |
| Ugroženost: | ne |
| Poveznica: | UNESCO |
Cobza poznata i kao cobsa, cobuz, koboz, (rumunski - Cobză), je žičani instrument kruškolikog oblika s kratkim vratom i drvenim tijelom, koji se tradicionalno koristi za stvaranje ritma i harmonije u narodnoj muzici Rumunije,Moldavije i djelimično Mađarske. Sviraju je i profesionalni i seoski muzičari, solo ili u grupama, s presavijenim guščijim perom. Cobza ima mekan ton, najčešće podešen na D-A-D-G. Općenito se koristi za pratnju violinama ili gajdama. Sviranje melodija je rijetko zbog kratke konstrukcije vrata.
Cobza zauzima posebno mjesto u muzičkoj istoriji područja navedenih zemalja. To je jedan od najstarijih pratećih instrumenata zabilježenih u rumunskom kulturnom prostoru, s korijenima iz 18. stoljeće. Upotreba srodnog muzičkog instrumenta u Mađarskoj datira barem od 16. stoljeća, a moguće je da je s mađarskim plemenima stigla već u 9. i 10. stoljeću. Upotreba moderne rumunske cobze u Mađarskoj započela je nakon pokreta Táncház krajem 20. stoljeća. Savremena cobza razlikuje se od ukrajinske kobze, instrumenta različite konstrukcije i porijekla.[1]
Njezin prepoznatljiv kratak vrat, zaobljeno tijelo izrađeno od javora ili jasena te rezonantni zvuk daju cobzi glazbeni identitet kakav nema nijedan drugi instrument u Evropi. Razvila se u nekoliko regionalnih tipova koji odražavaju lokalnu domišljatost, majstorstvo i muzičku estetiku.[2]
Iako se njen dizajn s vremenom malo mijenjao, i dalje je zadržala svoj tradicionalni oblik, pogotovo kada je izrađuju lokalni proizvođači.[3]
Varijacije se mogu očitovati u veličini, obliku, broju žica i podešavanju. Jedna česta razlika je po ukupnim dimenzijama i tonskom rasponu. Mala cobza se obično koristi za solo nastupe i manje ansamble, dok se velika koboz koristi u većim muzičkim grupama. Postoje i regionalne varijacije, koje odražavaju utjecaj lokalnih muzičkih stilova i tradicija u dekorativnim elementima. Broj žica također može varirati, pri čemu neke cobze imaju tri ili četiri žice, dok druge mogu imati više. Moderni proizvođači instrumenata također su uveli inovacije, poput korištenja različitih materijala i tehnika izrade, što je dovelo do razvoja novih tipova koji zadovoljavaju potrebe savremenih muzičara. Raznolikost tipova cobze odražava prilagodljivost instrumenta i njegovu sposobnost evolucije tijekom vremena, a pritom zadržava svoje temeljne karakteristike.
Cobza se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnoj listi nematerijalnog svjetskog naslijeđa čovječanstva kao peti kulturni element nematerijalnog kulturnog naslijeđa koji su zajednički upisali Moldavija i Rumunija.[4] Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet UNESCO-a za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 20-om zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2025. u Nju Delhiju u Indiji[5]
Prijedlog su pripremila Ministarstva kulture Rumunijee i Moldavije, ističući ulogu cobze kao tvorca muzičkog repertoara koji se prenosi generacijama.
- ↑ Cobza - rumunska luta - eliznik.org.uk - Pristupljeno, 26. januara 2026.(de)
- ↑ Cobza se pridružuje UNESCO-voj reprezentativnoj listi kao 11. element nematerijalne svjetske baštine Rumunije - Nacionalna komisija Rumunije za UNESCO - www.cnr-unesco.ro/en - Pristupljeno, 27. januara 2025.(en)
- ↑ Tradicionalni rumunski gudački instrument uvršten na UNESCO-ov popis nematerijalne svjetske baštine - www.romania-insider.com - Pristupljeno, 26. januara 2026.(de)
- ↑ UNESCO: Nematerijalna kulturna baština u Moldaviji - ich.unesco.org, Pristupljeno, 24. januara 2026.(en)
- ↑ UNESCO: Vino Commandaria - ich.unesco.org - Pristupljeno, 26. januara 2026.(en)
