Chinchorro mumije
| Svjetska baština UNESCO-a | |
 | |
 Čile | |
| Registriran | 2021. (44. zasjedanje) |
|---|---|
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | iii, v |
| Referenca | UNESCO |
Činčoro mumije su pronađene na sjevernoj obali pustinje Atacama, sušnog i negostoljubivg staništa u najsjevernijem Čileu. Predstavljaju najstariji poznati arheološki dokaz vještačke mumifikacije tijela.[1] Narod Činčoro je ovekovečivao svoje mrtve punih 2.000 godina prije nego što se mumifikacija pojavila u dolini Nila.
Mumije su pronađene na tri arheološka lokaliteta: Faldeo Norte del Morro de Arica, Colón 10 (oba se nalaze u urbanom okruženju) i Desembocadura de Camarones (smješten u ruralnom okruženju). Pored mumija, pronađeni su ostaci naselja, groblja i gusta odlagališta školjki, kao i prirodno okruženje slično onome s kojim se suočavao narod Činčoro.
Pustinja Atacama bila je dom Činčora, društva morskih lovaca-sakupljača koji su ovdje živjeli od otprilike 7400. do 2840. godine p.n.e. Ime Činčori dobili su 1960-ih po plaži u Africi gdje su pronađene slične mumije. Uspješno su se prilagodili ekstremnim uslovima okoline koristeći obližnje bogate morske resurse.
Kultura Činčoro (ili tradicija ili kompleks Činčoro) je ono što arheolozi nazivaju arheološkim ostacima ribarskog naroda iz sušnih obalnih područja sjevernog Čilea i južnog Perua, uključujući pustinju Atacama. Činčoro su najpoznatiji po svom detaljnom običaju mumifikacije koja je trajala nekoliko hiljada godina, evoluirajući i prilagođavajući se tokom vremena. Arheološki nalazi pružaju dokaze o aktivnostima iskorištavanja mora i zauzimanju zemlje, što ilustruje tehnološku i duhovnu složenost ovog društva od njegovih obalnih početaka do njegovog nestanka.
Dominantni način života Chinchorroa bio je rani obalni sedentizam (sjedilački način života), zasnovan na ishrani ribom, školjkama, pticama i morskim sisarima, a sva njihova nalazišta sadrže obiman i sofisticiran skup ribolovnih alata. Analiza stabilnih izotopa kose i ljudskih kostiju iz mumija pokazuje da je gotovo 90 posto prehrane Činčora došlo iz morskih izvora hrane, 5 posto od kopnenih životinja i dodatnih 5 posto od kopnenih biljaka.
Na osnovu pronađenih ostataka naselja, zajednice Činčora su bile male grupe koliba u kojima su živjele pojedinačne porodice, s populacijom od približno 30-50 jedinki (nalazište Acha u Čileu). Lokalitet Quiana 9, datiran iz 4420. godine p.n.e, sadržavao je ostatke nekoliko polukružnih koliba smještenih na padini obalnog brda Arica. Kolibe su bile izgrađene od stubova s krovovima od kože morskih sisara. Caleta Huelen 42, blizu ušća rijeke Loa u Čileu, imao je nekoliko polupodzemnih kružnih koliba s nadsvođenim podovima, što implicira dugotrajno kontinuirano naseljavanje.
Groblja Činčora otkrivaju vještački i prirodno mumificirana tijela, oba u izuzetno dobrom stanju očuvanosti zbog vrlo suhog okruženja. Činčoro su kontinuirano inovirali u svojim običajuma vještačke mumifikacije, otkrivajući tehničku sposobnost rastavljanja i ponovnog sastavljanja tijela kako bi stvorili vještačke mumije koje posjeduju izvanredne materijalne, skulpturalne i estetske kvalitete. Kulturna i tehnološka složenost koja se ogleda u konstrukciji mumija i ribolovnoj opremi uzrokovana je promjenama u okolišu.
Pustinja Atacama, gdje se nalaze mnoga nalazišta Chinchorro, ima povišene nivoe bakra, arsena i drugih toksičnih metala. Tragovi metala prisutni su u prirodnim vodnim resursima i identificirani su u kosi i zubima mumija, kao i u trenutnim obalnim populacijama.
Činčoro mumije 2021. god. upisae su na UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Čileu[2]
- „Chile’s Chinchorro Mummies”. National Geographic. Arhivirano iz originala na datum 2012-08-19. Pristupljeno 19. 5. 2025.(en)
- „Činčoro mumije”. Univerzitet u Ariki, Čile. Arhivirano iz originala na datum 2010-09-25. Pristupljeno 19. 5. 2025.(en)
- „Tipologija Činčoro mumija”. web.archive.org. Pristupljeno 19. 5. 2025.[mrtav link](en)
- „Činčoro kultura”. www.thoughtco.com. Pristupljeno 19. 5. 2025.(en)
- ↑ „Činčoro mumije”. UNESCO. Pristupljeno 9. 5. 2025.(en)
- ↑ „Lista Svjetske baštine u Čile”. UNESCO. Pristupljeno 19. 5. 2025.
