Cer (planina)

Predeo izuzetnih odlika Planina Cer
Predeo izuzetnih odlika Planina Cer
IUCN kategorija V (zaštićeni krajolik/morski pejzaž)
Lokacija	Zapadna Srbija
Najbliži grad	Šabac, Loznica Srbija
Površina	62,59 km2
Oznaka	Vrsta: Predio izuzetnih odlika; Značaj: I kategorija; Režim zaštite II (24,64%) i III (75,36) stepena
Osnivanje	2023. god.
Upravitelj	JP Srbijašume

Cer planina se nalazi u zapadnom dijelu Srbije, na teritorijama opština Šabac i Loznica. Nekada je bio ostrvska planina u Panonskom moru, sa najvišim vrhom Šančina nadmorske visine 689 metara.^[1]

Planina Cer je tipična horstna planina, nastala utiskivanjem granita tokom paleozoika. Raznovrsna geološka građa i dinamična morfogeneza uslovili su visok stepen predeone raznovrsnosti, što predstavlja idealnu podlogu za razvoj biodiverziteta. Ovo jedinstveno šumovito područje severozapadne Srbije dobilo je ime po, nekada, široko rasprostranjenim, gustim šumama cera.

Cer predstavlja spoj prirodnih i kulturno-istorijskih vrijednosti. Na planini se nalaze spomenici kulture kao što su kompleks manastira Radovašnica i arheološka nalazišta Konjuša, Trojanov grad, Vidojevica i Kosanin grad. Poseban istorijski značaj planine vezuje se za Prvi svjetski rat. Na ovom području odigrala se Cerska bitka 1914. godine, u kojoj je srpska vojska izvojevala prvu savezničku pobjedu protiv austrougarskih trupa.

Zaštićeno područje

Odlukom Vlade Srbije iz 2023. god. središnji dijelovi planine Cer proglašeni su zaštićenim područjem kao prirodno dobro međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstani su u Ι kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je predeo izuzetnih odlika. Po IUCN kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode, kako je navedeno u WDPA evidanciji.^[2]

Predeo izuzetnih odlika "Planina Cer", stavlja se pod zaštitu kako bi se očuvalo:

413 biljnih taksona, od kojih 131 vrsta ima nacionalni i međunarodni značaj, i to krvavac (Hypericum androsaemum), pet vrsta orhideja (zavrata bela (Cephalanthera longifolia), kalužđarka (Epipactis helleborine), ostružnica, šiljorep (Limodorum abortivum), kaćunak, salep (Orchis morio) i vimenjak (Platanthera bifolia))
29 vrsta drveća, od čega je 12 sa spiska reliktnih, endemičnih, rijetkih i ugroženih; kserotermne klimatogene zajednice hrastova (sladun (Quercus farnetto), cer (Quercus cerris), kitnjak (Quercus petraea) i grab (Carpinus betulus)),
7 vrsta vodozemaca od toga neke i strogo zaštićene: daždevnjak (Salamandra salamandra), alpski mrmoljak (Ichthyosaura alpestris), barska kornjača (Emys orbicularis),
8 vrsta gmizavaca (četiri vrste strogo zaštićene): bjelouška (Natrix natrix), ribarica (Natrix tessellata) i dr.),
specifične stepske vrste: poljska voluharica (Microtus arvalis), zec (Lepus europaeus) i lasica (Vulpes vulpes))

Značajno područje za ptice

Planina se nalazi na migratornom putu selica i mjesto je od međunarodnog značaja za očuvanje ptica i biodiverziteta. Identifikovana je kao međunarodno značajno područje za ptice - IBA017 (Important Bird Area) sa najznačajnijim vrstama: seoski djetlić (Dendrocopos syriacus), šumska ševa (Lullula arborea), rusi svračak (Lanius collurio), ćuk (Otus scops), zelena žuna (Picus viridis) i srednji djetlić (Leiopicus medius).

Uredbom koju je donijela Vlada Srbije na Ceru je, uz ostale zabrane, od marta do 15. jula, zbog gnežđenja ptica, zabranjena muzika koncertnog tipa sa glasnim ozvučenjem, vožnja kvadovima, vožnja kros-motorima, a tokom cijele godine, osim na označenim mestima, zabranjeno je loženje vatre, geološka istraživanja, rudnici i kamenolomi.