Bravsko polje
.jpg)
Bravsko polje je manje kraško polje na sjeverozapadu Bosne i Hercegovine. Sa zapada i sjevera ograničeno je planinom Grmeč, sa istoka Šišom, a sa juga je Srnetica koja ga dijeli od Petrovačkog polja. Samo ime kaže da se stanovništvo skoro isključivo bavilo stočarstvom.
Lokalno stanovništvo zapadni dio naziva Smoljana, a istočni Bravsko. Administrativno pripada opštinama Bosanski Petrovac i Petrovac.
Dužina polja je 23 km, širina svega 2–3 km, nadmorska visina u prosjeku 750-800 metara.
Na sredini po dužini, polje donekle mijenja smjer rasprostiranja, i na tom mjestu mu je i najmanja nadmorska visina. U Bravskom polju jedini veći vodotok je Smoljanska rijeka, dužine oko 3 km. Drugi vodotok je Perjanovac u Janjilima. Nedostatak vode bio je ograničavajući faktor za život.
U Vanjskim Dinaridima česta je pojava neotektonski rasjedno povezanih uvala. I Bravsko polje je dio višekilometarski izduženog uvalskog sistema plitkih i širokih uvala, kojeg čine: Bravsko polje – Šiške uvale – Crkveno. Poligenetski oblikovan u zoni longitudinalnog rasjeda, sistem uvala se pruža dinarskim pravcem, na dužini većoj od 30 km. Blago nagnuta okršena ploha istočnog dijela Bravskog polja, na visinama od 800 do 600 m n/v, gusto je izbrazdana ljevkastim vrtačama, de facto, izražava prostrano okršeno uvalsko ulegnuće. Orografski razdvaja planinske morfostrukture Grmeča, Šiše i Srnetice.[1]
U geološkom pogledu polje je kraško, sa tipičnim karakteristikama: velika golet, plitka zemlja na stjenovitom podnožju i bezvodnost. U proljeće golet je pokrivena travom tako da je ovo predio sa manjim kraškim izgledom nego slični u Hercegovini.[2]
Polje obiluje s više stotina gusto zbijenih, neobičnih vrtača različitih dubina koje su razbacane po cijelom području. Fenomen nije dio turističke ponude i o njemu se vrlo malo zna. O ovim vrtačama ne postoje stručni zapisi. Prema riječima geologa, vrtače ili ponikve su ljevkasta, okrugla ili duguljasta udubljenja nastala otapanjem krečnjaka i dolomita u tektonski razlomljenim područjima. Radi se o jednom od morfoloških oblika čiji promjer može biti od nekoliko do preko stotinu metara, a njihova dubina često doseže i do desetak metara. S obzirom na tektonske procese, ova prirodna udubljenja su često načičkana jedna uz drugo, pa ih se nazivaju - “boginjavi krš”.[1]
Kraške vrtače jesu turistička atrakcija, ali da bi postale dio ponude, potrebno je da se izvrši njihova valorizacija i promocija, te potom napravi neophodna infrastruktura i signalizacija. Potrebno je poduzeti i zakonske mjere da se ovaj prostor zaštiti kako bi uistinu postao dio ponude Bosanskog Petrovca i Unsko-sanskog kantona.[3]
S obzirom na kraški sastav cijelog ovog područja, vrtače nisu jedina morfološka pojava, tako da je podzemni reljef zastupljen brojnim jamama i pećinama. Na području Bosanskog Petrovca registrovano je 17 većih pećina, od čega je istraženo njih šest. Posljednja takva je Riponjina jama, koja je prije nekoliko godine sasvim slučajno otkrivena, a speleolozi koji su je posjetili smatraju da je jedna od najstarijih u Evropi.[4]
Bravsko polje obiluje tragovima i ostacima iz prijašnjih vremena. Na prvom mjestu treba spomenuti staru rimsku cestu. Nekoliko rimskih miljokazi i danas postoje. Bio je to dio puta od Salone u Dalmaciji koji je dolazio iz Petrovačkog polja, odlazio prema rudnicima u dolinu Sane i dalje za Sisak.[5] Istraženo je i nekoliko lokaliteta koji govore o prisustvu Rimljana na ovom prostoru (nekropola, rimski novac sa likom cara Konstantina).[6]
Naziv naselja Smoljana govori da je za vrijeme doseljavanja Slavena, naselje bilo naseljeno od strane jednog ogranka slavenskog naroda Smoljana. Ovaj slavenski narod se na Balkan doselio iz prostora današnje istočne Njemačke i pripada Polapskim Slavenima. Najveći dio Smoljana se naselio u Pirinskoj Makedoniji, a pojedini njihovi manji dijelovi su se sigurno naseljavali na usputnim stanicama, pa tako i u području Bravskog Polja.[6]
Iznad polja, u Grmeču, na visini od 1400m, nalaze se ostaci monumentalne gradine čije porijeklo nije istraživano.
Jačanjem bosanske države iza 1322. pod Stjepanom II Kotromanićem ovi krajevi prvi put ulaze u njen sastav.
- 1 2 „Alen Lepirica: GEOMORFOLOGIJA BOSNE I HERCEGOVINE”. Sarajevo Publishing, 2013. - www.researchgate.net. Pristupljeno 15. mart 2026.
- ↑ „Petar Rađenović, Bjelajsko polje i Bravsko”. Srpska kraljevska akademija Beograd, 2024.. Pristupljeno 9. mart 2026.
- ↑ „Ovaj neobičan prirodni fenomen u susjednoj državi zovu i “boginjavi krš”: o njemu se gotovo ništa ne zna, a izgleda kao da nije s naše planete”. Putni kofer, 1924 -. Pristupljeno 9. mart 2026.
- ↑ „Čudo prirode još nije našlo mjesto u turističkoj ponudi”. Nezavisne novine, 2020 -. Pristupljeno 9. mart 2026.
- ↑ „Ivo Bojanovski - Dolabelin sistem cesta u rimskoj provinciji Dalamciji”. Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1974. Pristupljeno 9. 2. 2018.
- 1 2 „Salmedin Mesihović, ANTIQVI HOMINES BOSNAE”. Filozofski fakultet Sarajevo, 2011 -. Pristupljeno 9. 2. 2016.
