Bombardovanje Beograda 1944.

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Disambig.svg Za ostale upotrebe, v. Bombardovanje Beograda.
Savezničko bombardovanje nemačkih položaja u Beogradu 1944.

Savezničke vazdušne snage su tokom 1944. godine više puta bombardovale nemačka uporišta u Beogradu. Infrastruktura u Beogradu je sukcesivno bombardovana u aprilu, maju, junu, julu i poslednji put u septembru 1944. godine.[1][2][3] Vazdušni udari su bili uvod u konačno oslobođenje Beograda oktobra 1944.

Opsežna bombardovanja prouzrokovala su brojne civilne žrtve. Najteže civilne žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja 16. i 17. aprila 1944. godine, što se poklopilo sa pravoslavnim Uskrsom. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u Fođi na jugu Italije. Samo u udarima 16. i 17. aprila učestvovalo je 600 velikih četvoro-motornih bombardera, koji su ispuštali sa 3000-5000 metara.[4]

17. aprila je pogođen i koncentracioni logor Staro Sajmište, kada je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno.

Stanovništvo Beograda je verovalo da je bombardovanje uvod u vojnu invaziju saveznika.

Saveznička bombardovanja Beograda (njih ukupno jedanaest, od aprila do septembra 1944. godine), u kojima je stradalo gotovo 1.200 građana, a preko 5.000 povređeno, propaganda Nedićeve vlade je koristila kao „krucijalni dokaz“ ispravnosti saradnje s nacistima.[5]

Strateški ciljevi[uredi - уреди | uredi kôd]

Strateški ciljevi bombardovanja bili su: koloseci Beograd-Sava, Zemunski aerodrom i fabrike aviona Rogožarski i Ikarus. Uništene su u Zemunu fabrike Ikarus, Danubijus, Zmaj, Teleoptik, zemunska železnička stanica i aerodrom. Oštećena je fabrika Rogožarski i stambeni blokovi oko nje, brodogradilište, rafinerija na Čukarici i deo beogradske železničke stanice. Oštećeni su i mostovi na Savi i Dunavu.

Beograd posle bombardovanja, 1944 - Pašino Brdo.

Odabir ciljeva je vršen u konsultacijama sa snagama NOVJ na terenu, koje su Saveznicima prosleđivali Tito i Koča Popović. Inače, bombardovanje važnih vojnih ciljeva u Srbiji su tražili još 1942. i 1943. godine Jugoslovenska vlada u izbeglištvu i komanda Draže Mihailovića, uz pristanak predsednika Ministarskog saveta Slobodana Jovanovića.[6][7]

Potrebno hitno bombardovati vojne ciljeve ovamo. U prvom redu Savski most kod Beograda, Borski rudnik, Trepču sem električne centrale, pristanište Metković i električnu centralu Omiš. U mnogome bi diglo moral naših ljudi u narodu. Narod očekuje to. Treba izvršiti narodnu želju. Đeneral Mihailović.[8] — Dražin telegram jugoslovenskoj vladi u Londonu, 9. maja 1942.
Poslednja masovna bombardovanja Nemačke imala su veliko moralno dejstvo na Nemce u Jugoslaviji. Potrebno vršiti bombardovanje vojnih objekata u Jugoslaviji a naročito u Bugarskoj da se kod Jugoslovena podigne moral do vrhunca a kod Bugara potstakne borba protiv Nemaca.[9] — Dražin telegram jugoslovenskoj vladi u Londonu, 8. juna 1942.

Ljudske žrtve[uredi - уреди | uredi kôd]

Bombardovan aerodrom u Zemunu, oštećeni hangari, uništeno 3, oštećeno 3 aviona. Bombardovan Beograd: poginulo 13 Nijemaca i 318 stanovnika; veće materijalne štete u centru grada.[10] — Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka od 17. aprila 1944.

Po nemačkim izvorima poginulo je 1.160 Beograđana, 343 nemačkih i 96 italijanskih vojnika, od toga 250 nemačkih vojnika na glavnoj železničkoj stanici, a u skladištu Banovo Brdo 46 Nemaca i 96 Italijana. Povređeno je preko 5.000 civila.[traži se izvor]

Prilikom uskršnjeg bombardovanja 1944. godine srušeno je tadašnje porodilište u Krunskoj ulici. Razaranja su bila najveća u oblasti Bajlonove pijace gde je poginulo 200 ljudi od zalutale bombe. Pogođena je Palata Albanija, Terazije, Tehnički i Pravni fakultet, više bolnica i crkava. Na jednoj od neeksplodiranih bombi je bio natpis: „Srećan Uskrs!“.[11]

Prema nemačkim procenama stradalo je oko 4000 ljudi a prema procenama ambasade SAD 2271.[12]

Materijalna šteta[uredi - уреди | uredi kôd]

Nakon oslobađanja Beograda, ambasada SAD je obavila je procenu štete nastale Savezničkim i Nemačkim bombardovanjem. Ukupna šteta nastala bombardovanjem iznosila je 220.150.000 dinara (3.992.000 $ po kursu iz 1939. godine). Od ovog iznosa udeo američkog bombardovanja u stambenoj šteti iznosi 1.222.000, a na stvarima 1.270.000 $. Radi poređenja, šteta nastala jednodnevnim nemačkim bombardovanjem 1941. godine procenjena je na 1.100.000 $.[13]

Propaganda Nedićeve vlade[uredi - уреди | uredi kôd]

Nedićeva propaganda plakat povodom savezničkog bombardovanje Beograda 1944.

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je povodom bombardovanja vodila propagandu protiv zapadnih saveznika (Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država) da bombarduju Srbiju samo da bi naneli štetu Srbima.

Na plakatima je često prikazivan krvoločni britanski premijer Vinston Čerčil. Na jednom od plakata, Čerčil je prikazan u lekarskom mantilu, sa papirom na kojem piše da su svi narodi dužni da Engleskoj daju sva blaga u miru, a svoje živote u ratu.

Nedićeva propaganda je optuživala Veliku Britaniju i SAD, kao i komuniste, da se nalaze u rukama ,,jevrejskih moćnika“, koji upravljaju svetom.

U Srbiji se i dan danas u nekim krugovima gaji stereotip da su saveznici bombardovali Srbiju namerno, bezrazložno, da bi naneli štetu Srbima. Pritom se prenebregava činjenica da su Saveznici vodili sveobuhvatnu kampanju sistematskog uništavanja nemačkih – a ne srpskih – uporišta na čitavom prostoru Balkana (od Rumunije do NDH).[14]

Spomen groblje žrtava bombardovanja[uredi - уреди | uredi kôd]

U okviru kompleksa beogradskog Novog groblja, 1966. godine formirano je Spomen groblje stradalih u savezničkom bombardovanju Beograda na Uskrs, 16. aprila 1944. Autorka Spomen groblja bila je arhitekta Milica Momčilović. Petnaest mermernih ploča nalaze se na jedanaest ozidanih betonskih humki koje podsećaju na rovove u kojima su primarno sahranjivani postradali. Na posebnim pločama ispisana su imena 313 identifikavanih žrtava i podaci o 78 neidentifikovanih žrtava muškaraca, 71 žene i 16 dece.

Reference[uredi - уреди | uredi kôd]

  1. dr Momčilo Pavlović: "Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta" (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)
  2. Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945", Air University Press, Alabama 2008
  3. MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES
  4. Jovan Marjanović, Istorija Beograda, 3 knjiga, 1974, str. 548.
  5. Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.. Arhivirano iz originala 2014-12-17. https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf. 
  6. Prof. dr Đorđe Stanković: "REVIZIONISTI" I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANjE BEOGRADA 1944. GODINE, Vojnoistorijski glasnik 1-2/2006.[mrtav link]
  7. http://82.117.206.28/web71.nsf/cb809814dc0d5238c12570c40046d58c/ec9bd6b890479707c12570c4005cd42d?OpenDocument[mrtav link]
  8. http://www.znaci.net/00001/4_14_1_105.htm
  9. http://znaci.net/00001/4_14_1_105.htm
  10. NAW, T-78, Roll 331, 6288627-8: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 17. aprila 1944 (18. april 1944.).
  11. [1] (en) Allied bombing of Yugoslavia in World War II. 2018-04-04. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Allied_bombing_of_Yugoslavia_in_World_War_II&oldid=834179964. 
  12. Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 218
  13. Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 217 i 218
  14. Zoran Stokić, Savezničko bombardovanje Srbije

Vidi još[uredi - уреди | uredi kôd]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi kôd]