Arsenal

Izvor: Wikipedia
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Arsenal
arsenale
Nekadašnji dubrovački arsenal (današnja Gradska kavana)
Nekadašnji dubrovački arsenal (današnja Gradska kavana)

Arsenal (od talijanskog: arsenale, od arapskog: dār-ṣinā‘a=radionica) je kompleks radionica i skladišta za izradu, popravak i čuvanje oružja, municije i ratnog materijala za snabdjevanje vozila i ratnih brodova gorivom i hranom.[1]

Historija[uredi | uredi kod]

Prvi arsenali pojavili su se u Antičkom Egiptu i Asiriji tokom 12. vijeka pne..[1] Od 7 vijeka pne. arsenale grade Kartažani, Grci (neorie) i Rimljani (navalia).[2][1]

Prvi grčki arsenali bili su od drva, a prvi zidani pojavili su se u 4. vijeku pne. - takav je bio onaj iz Samosa. Čuven je bio arsenal pirejske luke Zea, poznat po tome da može primiti oko 400 brodova.[3] Grci su svoje arsenale nazivali ὁπλοϑήκη (oružarnica) a Rimljani - armamentarium, sa istom značenjem.[3]

Za antike pomorski arsenali koristili su se za čuvanje i popravak brodova, dok se gradnja odvijala u privatnim brodogradilištima.[3]

U srednjem vijeku najpoznatiji i najveći bio je Venecijanski arsenal podignut između 1150. - 1200. koji je do 15. vijeka izrastao u pravi industrijski pogon, sa natkrivenim dokovima, u kom se pored brodova proizvodilo i oružje, užad, jedra i gotovo sve ostalo što treba mornarici[4]. Pored njega velike arsenale imali su Amalfi i Pisa kog su podigli Medici početkom 16. vijeka.[3][5] I Engleska je počela graditi brojne arsenale, kad je shvatila da je ratna mornarica najvažnija za supremaciju u svijetu, tako su podignuti arsenali u Portsmouthu (1495), Deptfordu (1509.), Southamptonu, Woolwichu, Sheernessu (za Elizabete I). A od 19. vijeka u Gibraltaru, Hong Kongu, Simon's Townu.[1]

Kako se razvijala artiljerija, pojavio se i novi tip arsenala za kopnenu vojsku kao što je onaj iz Torina čija je izgradnja počela 1659., a dovršen je 1738. Takav je bio i berlinski Zeughaus koji je izgrađen od 1694. do 1706.[3] Odtad se arsenali dijele na pomorske i vojne.[1]Poznati vojni arsenali podignuti su u Strasbourgu, Kijevu, Madridu i Beču.[1]

U vrijeme ratova s Osmanlijama tokom 16. i 17. vijeka - Hrvatska Vojna krajina snabdjevana je oružjem i vojnom opremom iz arsenala u [[Ljubljana|Ljubljani i Grazu.[1]

Arsenali na istočnoj obali Jadrana[uredi | uredi kod]

Na istočnoj jadranskoj obali najstariji pomorski arsenal sagrađen je u 13. vijeku u Dubrovniku (orsan), i nešto kasnije i na Hvaru (oko 1300. On je između 16./17. vijeka i natkriven, a koristio se kao zimovalište venecijanske jadranske flotile i kao logistički punkt za brodove koji su plovili prema Levantu. Arsenali su izgrađeni i u Cresu (arsan), Kotoru (14. vijek), Korčuli (18. vijek) i Zadru (Veliki arsenal iz 1752).[1]

Austrijsko Carstvo je između 185664. podiglo moderni pomorski arsenal u Puli sa brodogradilištem i natkrivenim suhim i plutajućim pontonskim dokovima.[1]

Danas se funkcija arsenala sve više gubi jer njihov posao preuzimaju brodogradilišta i specijalizirane tvornice za proizvodnju oružja.[1]

Povezano[uredi | uredi kod]

Izvori[uredi | uredi kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Arsenal (hrvatski). Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 8.1. 2020. 
  2. John P. Oleson. Neoria and navalia: not just about ships (engleski). Journal of Roman Archaeology. Pristupljeno 8.1. 2020. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Arsenale (talijanski). Treccani. Pristupljeno 8.1. 2020. 
  4. Hystory of the Arsenale (engleski). The Arsenal of Venice. Arhivirano iz originala na datum 2020-11-25. Pristupljeno 8.1. 2020. 
  5. Arsenali medicei (talijanski). Turismo Pisa. Pristupljeno 8.1. 2020. 

Vanjske veze[uredi | uredi kod]