5. milenijum pr. n. e.

Milenijumi:	6. milenijum pne. • 5. milenijum pne. • 4. milenijum pne.
Vijekovi:	50. vijek pne. • 49. vijek pne. • 48. vijek pne. • 47. vijek pne. • 46. vijek pne. • 45. vijek pne. • 44. vijek pne. • 43. vijek pne. • 42. vijek pne. • 41. vijek pne.

U 5. milenijumu pne. se dogodilo širenje poljoprivrede s Bilskog Istoka na južnu i centralnu Evropu. Cvatu gradske kulture u Mezopotamiji i Anadoliji, te se pronalazi kotač. Bakarni ukrasi postaju sve češći, označavajući početak bakarnog doba. Stočarstvo se širi kroz Euraziju i doseže Kinu. Stanovništvo svijeta lagano raste kroz milenijum, vjerojatno se povećavši s 5 na 7 miliona ljudi.

Događaji

4860. pne. - Mount Mazama u Oregonu kolabira, stvorivši kalderu koja se puni vodom i postaje Jezero Crater, najdublje jezero u današnjim Sjedinjenim državama.
4713. pne. - Početna epoha julijanskog perioda kako ju je opisao Joseph Justus Scaliger se dogodila 1. 1., što predstavlja nulti julijanski dan.
4500 - 3500 pne. - Kavkasko-donjevolška eneolitska populacija, izvor 80% porekla Jamne kulture (3300-2600 pne., Pontsko-kaspijske stepe) i bar 10% porekla Anadolaca Bronzanog doba, tj. Hetita – pretpostavljena poveznica anadolskih i ostalih indoevropskih jezika.^[1]
4300. pne. - Theta Boötis postaje najbliža vidljiva zvijezda astronomskog sjevernog pola. Bila je najbliža do godine 3942. pne. kada ju je zamijenio Thuban.
4121. pne. - Po Eduardu Meyeru ovo je datum stvaranja egipatskog kalendara, prema računanju sotičkog ciklusa.
4004. pne. - Univerzum je stvoren u sumrak prije 23. 10. prema kronologiji Ussher-Lightfoota armaghskog nadbiskupa Jamesa Usshera.

Kulture

cca. 4900. - 4600. pne.; izgradnja kružnih jaraka u Centralnoj Evropi
cca. 4500. pne. – Civilizacija Suse i Kiša u Mezopotamiji i Huzestanu (v. Sialk)
Donji Egipat: kulture Fajum A, Merimde. Gornji Egipat: kulture Tasijanska. Badari.
Kultura Cucuteni u Centralnoj Evropi
kalkolitske kulture: Srednji Stog, samarska i rana majkopska kultura, kandidati za rane Proto-indo-evropljane

Periodi

cca. 4570–4250. pne. – kultura Merimde na Nilu
cca. 4400–4000. pne. – kultura Badari na Nilu

Pronalasci, otkrića, pojave

Prije oko 7.000 godina, maslina se gaji u halkolitskom lokalitetu Tel Zaf u dolini Jordana.^[2]
od cca. 5000. pne.: razvitak proto-pisma, najvjerojatnije ideografskog: Vinčansko pismo, Tartarijske ploče.
cca. 4500. pne. – Pojava pluga u Evropi
ca. 4500. pne. – Najkasniji datum pojave zoonoza među ljudima, verovatno kao posledica bliskog kontakta sa pripitomljenim životinjama.^[3]
Pripitomljavanje vodenog bivola u Kini
Razvoj piva
Razvoj kotača u Mezopotamiji i Evropi

Milenijumi

1. | 2. | 3. | 4. | 5. | 6. | 7. | 8. | 9. | 10. | 11. i dalje

•

11. pne. i ranije | 10. pne. | 9. pne. | 8. pne. | 7. pne. | 6. pne. | 5. pne. | 4. pne. | 3. pne. | 2. pne. | 1. pne.

↑ Missing link in Indo-European languages' history found. sciencedaily.com February 5, 2025
↑ Olive trees were first domesticated 7,000 years ago, study finds. sciencedaily.com June 16, 2022
↑ The first pandemic? Scientists find 214 ancient pathogens in prehistoric DNA. sciencedaily.com July 11, 2025

[MissIE-1] Missing link in Indo-European languages' history found. sciencedaily.com February 5, 2025

[2] Olive trees were first domesticated 7,000 years ago, study finds. sciencedaily.com June 16, 2022

[3] The first pandemic? Scientists find 214 ancient pathogens in prehistoric DNA. sciencedaily.com July 11, 2025

[1]

[2]

[3]