Yamkhad

Izvor: Wikipedia

Yamkhad je bilo kraljevstvo u Siriji. U blizini se nalazilo kraljevstvo Mari. Poznati kralj je bio Yarimlin. U Yamkhad se sklonio Zimrilim kad ga je su mu oca Yashamh-Adada ubile sluge u dvorskom puču, a kralj Asura Shamshi-Adad I okupirao njegovu zemlju. Uz pomoč kralja Yarimlima je Zimrilim se vratio i izgnanstva te svrgnuo Yasmah-Adada. Princeza Yamkhada Shibtu je kasnije postala kraljicom Marija udajom za Zimrilima. Rival kraljevstva je bio Hammurabi koji je igrao dvostruku igru savezništva sa Marijom, Yamkhadom, Hititima, Qatnom i Alakhalakhom. Nakon smrti Zimrilima je nestao njegov autoritet. Stari rivali su na vest o njegovom nestanku, krenuli njegove sinove da sruše i da postave svoje dinastije na Yamkhadski presto. Iasmakh-Adad je iz Marija krenuo osvetnički na državu Zimri-Lima. Ostatak carstva je pao pod babilonskog kralja Hammurabija. Abban, sin Hammurabijev je 1750. prne. morao da uguši bunu u osvojenim krajevima. Rezultat je bio razaranje najvažnijeg grada ovog regiona Irritea.

Yakmhad je uspeo da sačuva svoju neovisnost po cenu gubitka grada Shubat-Enlila. U ostacima palate su našli uvezenu keramiku sa Kipra iz (2000–1550. prne.).

Povelja o trgovišnim pravima koje je Yamkhad dao Qatni.

Yamkadski opstanak je izazvao bijes i zavist kod susjednih vladara i plemena, te su često morali braniti stečeno kraljevstvo. Za vreme bronzanog doba, česte su bile provale aramejskih plemena. Budući da se nalazila na karavanskim putovima, uprkos toga je prosperisala. Razvila se i kao važno trgovište. Njeni trgovci su bili ugledni. Država je bila na usponu kroz 150 godina (oko 1900.-1750. pne.), a njezini su trgovci bili punopravni sve do Ašura. Prosperitet je prekinula je najezda Amorita, divljeg ratarskog naroda semitsko-kušanskog porijekla iz pustinje Sirije i Arabije koji su početkom 2. milenijuma pne. provalili u Mezopotamiju. Nakon što su opustošila ratarske zajednice Mezopotamije (kao što sugerišu neki tekstovi iz vremena Treće dinastije Ura), Amoriti su krenuli na zapad. Yamkhad im se našao na putu. Smatra se da su se pomešali sa hititskim plemenima sjeverno od reke Oronte, pri čemu su došli u kontakt sa novim ratnim tehnologijama kao što su bojna kola. Razlog zbog kojeg su Amoriti krenuli na Yamkhad, a ne na druge gradove je taj što je sam Hammurabi bio amoritskog porekla. U prilog te teze idu arheološki dokazi, kao i činjenica da je Hamurabi imao amoritsko ime. Za njihovu kulturu se zanimao francuski konzul u Mosulu Pol Emil Bota. Engleski arheolozi su verovali da je Yamkhad mesto biblijskog Ura. Iskopavanja su vršena 1860-1868 i 1879-1893. Iskapanja 2002. na "maloj Akropoli" na severu glavnog grada Irritea su našla palatu. Pretpostavlja se da je bila rezidencija člana Kraljevske porodice. Budući da je palata iz nešto docnijeg razdoblja od Marijskih, pretpostavlja se da su je gradili Marijski arhitekti, jer su vidljiva ista arhitektonska i urbanistička rešenja. Palata je bila ukrašena sa zidnim reljefima sa kamilama, ovcama i scenama iz svakodnevnog života: život na trgovištima, prerada ulja, vršenje žita, berba voća (agrumi, mediteranske šljive, datule). Sa strane vrata nalazile su se statue krilatih zveri sa ljudskom glavom. Vavilonski uticaj se vidi u karakterističnim pletenim bradama. Naknadna istraživanja su utvrdila da se radi o tigrovima i to kaspijskim (perzijskim, turanskim, mazandarskim, hirkanskim) tigrovima (Panthera tigris virgata). To je zato jer se povezuje s činjenicom da je ime riječi tigar dolazi iz grčkog tigris, a ovo opet iz persijskog što znači "strijela", jer se odnosi na životinjsku brzinu, a korijenom je i za ime rijeke Tigris koja teče nedaleko od ovih krajeva[1][2].

Marijska palata, arhitektonski uzor Yamkadske palate.

Literatura:

  1. ^ Liddell, Henry George and Robert Scott (1980). A Greek-English Lexicon (Abridged Edition). United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 0-19-910207-4.
  2. ^ "'Tiger' at the Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. Preuzeto 2009-03-07.