Vrdnik

Izvor: Wikipedia
Vrdnik

Vrdnik
Vrdnik

Osnovni podaci
Država  Srbija
Pokrajina  Vojvodina
Upravni okrug Sremski
Opština Irig
Stanovništvo
Stanovništvo (2002) 3704
Gustina stanovništva 109 st/km²
Položaj
Koordinate 45°07′13″N 19°47′16″E / 45.120333, 19.787666
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 267 m
Površina 34,1 km²
Vrdnik na karti Србије
Vrdnik
Vrdnik
Vrdnik (Србије)
Ostali podaci
Poštanski broj 22408
Pozivni broj 022
Registarska oznaka RU


Koordinate: 45° 07′ 13" SGŠ, 19° 47′ 16" IGD

Vrdnik je naselje u opštini Irig u Srbiji, u Sremskom okrugu, na južnoj strani Fruške gore. Prema popisu iz 2002. bilo je 3704 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 3495 stanovnika).

Geografija[uredi - уреди]

Naselje se razvilo na stranama dolinskih potoka što daje terenu zatalasan izgled. Vrdnik se nalazi na nadmorskoj visini 181-260 metara, te zato ima strmih ulica i kuća na razvođima. Venac Fruške gore štiti Vrdnik od upada hladnih vazdušnih masa sa severa, zbog čega je ovde klima toplija nego u nekim mestima koja su znatno južnije, ali su izložena ka severu.

Istorija[uredi - уреди]

Vrdnik se prvi put pominje 1315 kao tvrđava Vrdnik, a drugi put tek 1702. godine, kad se navodi kao naseljeno mesto koje je imalo fizionomska obeležja karakteristična za većinu fruškogorskih naselja. Dugo se razvijao uz istoimeni manastir, a većinsko stanovništvo činili su doseljenici sa svih strana, koji su predstavljali najamnu radnu snagu (kmetoviprnjavorci) na imanjima manastira. Za razvoj Vrdnika od najveće važnosti bilo je otkrivanje nalazišta mrkog uglja i početak njegove eksploatacije. Rudnik je otvoren 1804. i jedan od najstarijih na području bivše Jugoslavije a eksploatacija je trajala do 1968. godine. Rudnik je najpre pripadao manastiru Vrdnik, da bi kasnije pripao grofu Pejačeviću iz Rume, koji ga je otkupio od monaha. Od 1908.54 je radila jedna od najjačih termoelektrana na području današnje Vojvodine.

Tu je još i veoma značajan istorijski spomenik Vrdnička kula. Istraživanja su pokazala da temelji potiču iz rimskog doba. Prema nekim podacima, graditelj je bio rimski car Probus već 287. godine. Kasnije izgrađeno utvrđenje od kojeg je ostala današnja kula nastalo je u XIV veku, prema podacima mađarskih istoričara. Ovo utvrđenje imalo je ulogu zaštite Vrdnika od napada osvajača.

Demografija[uredi - уреди]

Broj stanovnika u posleratnim popisima stalno se povećavao sve do 1961. godine, da bi zatim počeo da pada. Od brojnih uzroka, najvažniji su zatvaranje rudnika i sa tim seoba radne snage, preseljenja u veće gradske sredine, a u novije vreme i negativna stopa prirodnog priraštaja (nizak natalitet). U Vrdniku je bilo dosta doseljenika iz Čehoslovačke, Mađarske i Slovenije, a onda se posle 2. svetskog rata veliki deo ovih vratio nazad u svoje matične zemlje. Od popisa iz 1971. god. pa do popisa iz 1991. god. zapaženo je znatno povećanje udela starijeg stanovništva te smanjenje mladog stanovništva. U naselju Vrdnik živi 3704 (2002.g.) punoletnih stanovnika. Prosečna starost stanovništva iznosi 41,9 godina (39,8 kod muškaraca i 43,8 kod žena). U naselju ima 1419 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,60.

Većina stanovništva su Srbi (popis iz 2002. godine).

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 4070 [1]
1953. 4153
1961. 4610
1971. 4072
1981. 3612
1991. 3495 3430
2002. 3869 3704
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
2769 74.75%
Hrvati
  
179 4.83%
Jugosloveni
  
131 3.53%
Mađari
  
86 2.32%
Slovenci
  
78 2.10%
Crnogorci
  
41 1.10%
Muslimani
  
18 0.48%
Nemci
  
13 0.35%
Makedonci
  
13 0.35%
Slovaci
  
7 0.18%
Albanci
  
7 0.18%
Rumuni
  
5 0.13%
Rusi
  
4 0.10%
Ukrajinci
  
3 0.08%
Rusini
  
2 0.05%
Goranci
  
2 0.05%
Bugari
  
2 0.05%
Romi
  
1 0.02%
Bunjevci
  
1 0.02%
Bošnjaci
  
1 0.02%
nepoznato
  
275 7.42%


Privreda[uredi - уреди]

U Vrdniku je pored poljoprivrede razvijena industrija i turizam. Takođe postoji realna mogućnost reaktiviranja rudarstva koje je usahnulo 1968. god. Turizam je svakako najmlađa i najprespektivnija privredna grana Vrdnika a i okoline. Šume zahvataju veliki deo Vrdničkog područja, 39,7%, od čega najveći deo pripada društvenom vlasništvu. Udeo obradivog zemljišta je 36,7%. Područje Vrdnika je veoma povoljno za razvoj voćarstva i vinogradarstva.

Zanimljivosti[uredi - уреди]

Mada mali, Vrdnik ima nekoliko značajnih zanimljivosti:

Termalne i mineralne vode[uredi - уреди]

Za Vrdnik su posebno značajne termomineralne vode. Posebno se izdvaja izvor kisele i izvor termalne vode. Izvor kisele mineralne vode nalazi se u dolini vrdničkog potoka. Ovaj izvor je otkriven 1953. godine. Izvor daje oko 50 litara vode na minutu, temperature 15,5 °C. Drugi izvor termalne vode pojavio se u južnom oknu rudnika mrkog uglja u Vrdniku. Voda je klasifikovana kao natrijum-magnezijum-hidrokarbonatno-sulfidna homeoterma. Temperatura vode je 32,8 °C, i uspešno se primenjuje kod lečenja reumatizma, za postoperativnu rehabilitaciju i drugo. Početak zdravstvenog turizma datira iz vremena neposredno posle otkrića vode. Vrdnički rudari su još pre 2. svetskog rata iskopali tri bazena 36x12, 14x8 i 10x2 metara i koristili za lekovite kupke. Kasnije, voda se počinje koristiti uz savremene metode lečenja, tako je Vrdnik postao zdravstveno-banjski i rekreacioni centar.

Banja Vrdnik[uredi - уреди]

Banja se nalazi u izvanrednom prirodnom amfiteatru, okružen blagim potočnim dolinama, obraslim bujnom i raznolikom vegetacijom. Pruža izvanredne mogućnosti za lečenje, odmor i rekreaciju, kao i turizam, s obzirom na brojne kulturno istorijske spomenike u neposrednoj blizini. Banja poseduje otvoreni i zatvorene bazene, saune i dr. koji pružaju uslove za rekreaciju, relaksaciju kako onima koji dolaze na lečenje tako i gostima koji dolaze na odmor. Na raspolaganju je 260 ležajeva u jednokrevetnim, dvokrevetnim, trokrevetnim sobama i apartmanima. Tu je i poslovni centar koji raspolaže sa 500 sedišta i potrebnim tehničkim sadržajima; dva restorana sa 350 mesta te sunčana terasa sa pogledom na olimpijski bazen. Na raspolaganju su i sportski tereni za mali nogomet, košarku, odbojku, koji se nalaze u neposrednoj blizini hotela.

Manastir Vrdnik[uredi - уреди]

Manastir Vrdnik

U popisu fruškogorskih manastira iz 1753. godine se navodi da je osnivač manastira Vrdnik (koji se zove i Ravanica) knez Lazar, mada istorijski izvori ne potvrđuju da je on zaista ktitor manastira, kao što je ktitor Ravanice u Srbiji. Manastir se prvi put pouzdano pominje 1589. godine. Turci su spalili manastir, a obnovili su ga monasi iz manastira Ravanice kod Ćuprije, te mu dali ime svog spaljenog manastira. Tu su sahranili mošti kneza Lazara. Manastir je kasnije ponovo rušen. Nova crkva je koju je zidao majstor Kornelije (Srbin iz Novog Sada), sagrađena je 1801-1811. god. Od tada do danas manastir je malo izmenjen. U manastirskoj crkvi čuvane su do 2. svetskog rata velike dragocenosti: originalna odeća kneza Lazara, pokrov od crvene svile za lice kneza Lazara koji je vezla oko 1402. god. monahinja Jefimija i drugi vredni predmeti ukrašeni zlatom i srebrom. U 2. svetskom ratu predmeti su bili odneti u Zagreb, a zatim posle rata, bili vraćeni u Srbiju, u muzej Srpske pravoslavne crkve u Beogradu. Ni Lazareve mošti nisu imale mira. Premeštane su nekoliko puta, da bi na kraju ipak, došle u Lazarevu zadužbinu Ravanicu, kod Ćuprije, gde se danas nalaze. Ipak je u Vrdniku ostao jedan deo Lazarevih moštiju, koji je izložen u staklenoj posudi u manastirskoj crkvi. Ostao je i komad Lazareve odeće. Između 1987. i 1990. god., te 1994. godine, manastirska crkva je bila obnoljena.

Poznate ličnosti iz Vrdnika[uredi - уреди]

  • Milica Stojadinović Srpkinja, srpska pesnikinja, provela je većinu svog života u Vrdniku. Na kosi u blizini manastira Vrdnika nalazi se njen spomenik.

Reference[uredi - уреди]

  1. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Vanjske veze[uredi - уреди]

Vidi još[uredi - уреди]

<!-
Koordinate: 45° 07' 22" SG Š, 19° 47' 26" IGD
->