Univerzalna istorija

Izvor: Wikipedia

Univerzalna istorija je predstavljanje istorije čovečanstva kao jedne celine, kao koherentnog jedinstva putem univerzalne, kosmopolitske interpretacije istorijskih događaja i ličnosti, lišene nacionalističkih i religijskih okvira.

Stari vek[uredi - уреди]

Prva dela koja bi se mogla smatrati univerzalnom istorijom su nastala još u Starom veku, u Staroj Grčkoj u 4. veku pre nove ere, a u narednim vekovima pisanje univerzalne istorije je prisutno i u Starom Rimu, Kini,.. Biblija sadrži tekstove koji se smatraju univerzalnom istorijom.

Novi vek[uredi - уреди]

Volter je prvi pokušao da napiše istoriju sveta, bez upotrebe religijskih i nacionalističkih interpretacija prošlosti.

Kada je u pitanju Zapadni svet, impuls da se proizvodi univerzalna istorija se izdvojio i postao uticajan u 18. veku u kojem su broji filozofi promovisali nove kosmopolitske ideologije.[1] Kolonijalno iskustvo (veliki broj država u Evropi su u 18. veku imale kolonije) je izložilo evropsko društvo uticaju izuzetno heterogenih kultura i civilizacija. Takođe treba imati u vidu da je 18. vek u eri prosvetiteljstva u kojoj je na ljudske aktivnosti presudno uticala želja da se rukovode racionalnim naučnim prosuđivanjem prilikom promene i oslobađanja okova običaja i spornih autoriteta zasnovanih na religiji, sujeverju, otkrovenjima i tradiciji, kako na individualnom tako i na društvenom nivou.[2] Koncept globalnog civilnog društva je nastao u prepoznatljivoj modernoj formi na osnovama univerzalizma 18. veka.[1] Krajem 18. veka je bila popularna ideja Evropskog jedinstva, bazirana na nečemu što Gibbon naziva „velikom republikom“, kako bi se istakle pozitivne posledice razvoja trgovine i proširile granice civilnog društva izvan granica pojedinačnog kraljevstva na nove, zajednički nacrtane na bazi zajednički deljenih interesa i vrednosti. Sen-Simon i njegovi sledbenici su imali viziju međunarodnog poretka kojim bi upravljale tehnokrate u interesu zajednice. Marks je svoj alternativni socijalistički program takođe bazirao na kosmopolitskim principima. I za jedne i za druge je progres bio univerzalno pravo koje se može realizovati.[1] Sve ove okolnosti su pružile adekvatno okruženje za razvoj univerzalističkih, globalnih, liberalnih i racionalnih perspektiva prilikom istraživanja društva i pisanja istorijskih radova.

Volter je u svom delu Essay on customs (1756) posmatrao razvoj svetske civilizacije u univerzalnom kontekstu, odbacujući i tradicionalne hrišćanske i nacionalne okvire i pod uticajem Žaka Beninj Bosijea i njegovog dela Discourse on the Universal history (1682) prvi napravio ozbiljan pokušaj da napiše istoriju sveta, eliminišući nacionalne i religijske okvire, naglašavao ekonomsku, kulturnu i političku istoriju. Kant je razvio ideju o univerzalno primenljivim moralnim imperativima i u svom delu Perpetual Peace (1795) izneo plan za ustanovljavanje kosmopolitskog liberalnog poretka koji bi rezultirao trajnim mirom. Unverzalizam 18. veka je iznedrio ideale koje je u modernoj formi moguće identifikovati kao moderno civilno društvo. Nastanak moderne istoriografije se vezuje za nemačke univerzitete u 19. veku i presudan uticaj Lepolda fon Rankea koji je insistirao na isključivom korišćenju čvrstih dokaza u vidu primarnih izvora dokazane autentičnosti a njegov kredo je bio da istoriju treba opisivati „onakvom kakva ona jeste“.[1]

Nacionalizacija istorije[uredi - уреди]

Glavni članak: Nacionalizacija istorije

Nacionalizacija istorije ili Etnicizacija istorije [3] je izraz koji se u savremenoj istoriografiji koristi kao naziv za nacionalističku interpretaciju prošlosti, pripisivanjem nepostojećih ili preuveličavanjem postojećih nacionalnih atributa istorijskih događaja i ličnosti. Pojavom nacionalnih država u 19. veku globalni pristup u istraživanju istorije i pisanju istorijskih dela je postao neutemeljen u društvu i uglavnom bio zarobljen u okvire nacionalnih država tokom većeg dela 20. veka.[1] Uzroci nacionalizacije istorije su različiti, u zavisnosti od okolnosti u kojima se vrši nacionalizacija konkretne istorije, a mogu se identifikovati kao: proces formiranja modernih nacija u vidu nacionalnih preporoda, višedecenijska potisnutost nacionalističkih interpretacija istorije komunističkim, stvaranje novog nacionalnog identiteta za novonastale države tokom dekolonizacije i raspada multinacionalnih država posle svetskih ratova, školskih programa i potrebe za utvrđivanjem granica na bazi istorijski utemeljenog nacionalnog karaktera teritorija i naselja.

Perspektive globalizacije istorije[uredi - уреди]

Globalizacija istorije i njene perspektive su predmet proučavanja istoriografije i jedna od tema brojnih kongresa istoričara.[4][5] Postoje stavovi da će istorija uvek biti fluidna, raznovrsna i predmet konflikata, ali se sa druge strane uočava postojanje moguće perspektive da sve ovo bude potisnuto jakom političkom silom koju pokreće snažna ideologija, bazirana na ekonomskom interesu, ideologija globalizacije.[5]

Reference[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "The History of Globalization - and the Globalization of History" (engleski). http://www.scribd.com/doc/2557562/History-of-Globalization. pristupljeno 20. oktobar 2010. "In the case of the Western world, the impulse to produce a universal history gained distinction and influence in the eighteenth century, when the philosophes promoted a new, cosmopolitan ideology." 
  2. "The enlightment" (engleski). Cambridge University Press. 1995. http://ieet.org/index.php/IEET/print/3641. pristupljeno 20. oktobar 2010. "Enlightenment was a desire for human affairs to be guided by rationality rather than by faith, superstition, or revelation; a belief in the power of human reason to change society and liberate the individual from the restraints of custom or arbitrary authority; all backed up by a world view increasingly validated by science rather than by religion or tradition. ." 
  3. "Beyond the Nation: The Relational Basis of a Comparative History of Germany and Europe" (engleski). http://books.google.com/books?id=HjFjTRL5O_4C&pg=PA7&lpg=PA7&dq=%22nationalization+of+history%22&source=bl&ots=6ZQzfUkxs7&sig=vgC6_tv7myK6rYpP9FqQcaRbKKU&hl=sr&ei=MDu8TNaROsyfOvuY5dYM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22nationalization%20of%20history%22&f=false. pristupljeno 18. oktobar 2010. "„If a retrospective ethnicization or nationalization of history is to be avoided, any national labeling needs to be treated with great care.“ ili u prevodu Ukoliko naknadnu etnicizacija ili nacionalizaciju istorije treba izbegavati, pripisivanje bilo kakvih nacionalnih atributa treba vršiti veoma oprezno." 
  4. "Program 21st International Congress of Historical Sciences; 6) National Histories and the Globalization of History". http://www.theaha.org.au/conferences/images_2010/ICHS_cfp.pdf. pristupljeno 22. oktobar 2010. "Program 21st International Congress of Historical Sciences Amsterdam 2010 I - THÈMES MAJEURS / MAJOR THEMES..... 6. Histoires nationales et mondialisation de l’histoire / National Histories and the Globalization of History Responsable / Organizer Commentateur / Discussant Prof. Susanne Popp À venir / TBA Universität Augsburg (Allemagne) e-mail : susanne.popp@phil.uni-augsburg.de" 
  5. 5.0 5.1 "European History: Lessons for the 21st Century; Opening Speech at the 3rd International Conference on European History: From Ancient to Modern. Athens, 29-31 December 2005. Cultural Center, City of Athens.". http://www.google.com/url?sa=t&source=web&cd=1&ved=0CBQQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.atiner.gr%2Fdocs%2FP24_History.doc&ei=xjHATLPbMszBswaembCWCA&usg=AFQjCNE_im_itW1k3XcJ1UuxMPwh0EV7WA&sig2=MVXYB-Lry6-2iiWhEd6eyg. pristupljeno 22. oktobar 2010. "During the 20th International Conference of Historical Sciences that took place in Sydney 3-9 July 2005, the opening session was devoted to the globalization of history and its limits." 

Spoljašnje veze[uredi - уреди]