Trikvetrum (astronomija)

Izvor: Wikipedia
Crtež trikvetruma (nacrtao Wilhelm Schickard, čuva se u Bazelskoj Univerzitetskoj biblioteci

Trikvetrum (latinski: triquetrum, sa značenjem "trouglasti/trokutasti") - srednjovekovni naziv antičkog astronomskog instrumenta, kojeg je prvi opisao Ptolemej u Almagestu (V.12). Bio je poznat i po nazivom Paralaktički lenjiri, korišćen je za određivanje altituda (visina) nebeskih tela. Ptolemej ga naziva paralaktičkim instrumentom, izgleda da ga je koristio za određivanje zenitalnog rastojanja i paralakse Meseca.[1][2]

Vršio je istu funkciju kao i kvadrant, a zamišljen je da bi se prevazišle teškoće graduisanja lukova i krugova. Sastojao se od vertikalne letve sa graduisanom skalom i dva pivotirana kraka uzglobljena s obe strane (vidi sliku), pri čemu gornji krak ima nišan. Dva kraka su tako spojena da njihovi krajevi mogu klizati. Dok osoba posmatra (nišani) duž gornjeg kraka, donji menja svoj ugao. Očitavanjem položaja donjeg kraka, u kombinaciji sa vertikalnom dužinom, može se izračunati zenitalno rastojanje (ili alternativno, altituda) nebesko tela.[1][3]

Trikvetrum je bio jedan od najpopularnijih astronomskih instrumenata do otkrića teleskopa; uglove je mogao meriti s većom preciznošću nego astrolab.[2] Kopernik opisuje njegovu upotrebu u četvrtoj knjizi De Revolutionibus, pod naslovom Instrumenti parallactici constructio.[2] Instrument je koristio i Tiho Brahe.[4]

Fusnote[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 Kelley, D., Milone, E., (2005), Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy, pages 77-79. Birkhäuser.
  2. 2.0 2.1 2.2 Gassendi, P., Thill, O., (2002) The Life of Copernicus (1473-1543), pages 118-120. Xulon Press.
  3. Krebs, R., (2004), Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the Middle Ages and the Renaissance, page 225. Greenwood Publishing Group.
  4. Christianson, J., (2000), On Tycho's Island: Tycho Brahe and His Assistants, 1570-1601, pages 73-75. Cambridge University Press.