Svrljig

Svrljig
Osnovni podaci
Država	Srbija
Upravni okrug	Nišavski
Opština	Svrljig
Stanovništvo
Stanovništvo (2002)	7705
Položaj
Koordinate	43°24′29″N 22°07′10″E
Vremenska zona	srednjoevropska: UTC+1
Nadmorska visina	379 m
Svrljig Svrljig na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj	18360
Pozivni broj	018
Registarska oznaka	NI

Svrljig je gradsko naselje u opštini Svrljig u Nišavskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 7705 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 7421 stanovnika).

Demografija

U naselju Svrljig živi 16247 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,3 godina (37,3 kod muškaraca i 39,2 kod žena). U naselju ima 2428 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,17.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija Godina Stanovnika 1948. 1296 1953. 1646 1961. 2012 1971. 3486 1981. 5728 1991. 7421 7296 2002. 7955 7705

Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi			7475	97.01%
Romi			69	0.89%
Crnogorci			11	0.14%
Makedonci			7	0.09%
Bugari			7	0.09%
Jugosloveni			4	0.05%
Slovenci			2	0.02%
Rusi			2	0.02%
Albanci			2	0.02%
Hrvati			1	0.01%
Rumuni			1	0.01%
nepoznato			112	1.45%

Stanovništvo prema polu i starosti

	m			ž
?	28			34
80+	34			72
75-79	57			85
70-74	88			128
65-69	148			169
60-64	187			193
55-59	233			213
50-54	419			361
45-49	406			396
40-44	275			277
35-39	228			267
30-34	267			244
25-29	288			285
20-24	321			294
15-19	271			256
10-14	219			209
5-9	208			187
0-4	202			156
prosek	37.3			39.2

Domaćinstva

Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2002. Broj domaćinstava 383 437 596 1161 1739 2256 2428

Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 i više Prosečan broj članova Broj domaćinstava 302 544 601 623 187 135 22 9 2 3 3.17

Domaćinstva

Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2002. Broj domaćinstava 3250 834 2234 110 57 15 3274

Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 i više Prosečan broj članova Broj domaćinstava 542 2244 363 110 15

Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja

Pol	Ukupno	Poljoprivreda, lov i šumarstvo	Ribarstvo	Vađenje rude i kamena	Prerađivačka industrija	Proizvodnja i snabdevanje...	Građevinarstvo	Trgovina	Hoteli i restorani	Saobraćaj, skladištenje i veze
Muški	1557	73	-	4	738	38	90	122	29	85
Ženski	1143	43	-	-	599	6	29	139	26	7
Oba	2700	116	-	4	1337	44	119	261	55	92
Pol	Finansijsko posredovanje	Nekretnine	Državna uprava i odbrana	Obrazovanje	Zdravstveni i socijalni rad	Ostale uslužne aktivnosti	Privatna domaćinstva	Eksteritorijalne organizacije i tela	Nepoznato
Muški	13	33	111	42	57	24	-	-	98
Ženski	10	4	46	58	111	14	-	-	51
Oba	23	37	157	100	168	38	-	-	149

Vanjske veze

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Svrljig

• Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
• Satelitska mapa (Wikimapia)
• Gugl satelitska mapa (Maplandia)
• Plan naselja na mapi (Mapquest)
• Svrljig Forum

Kulturna istorija Svrljiga

Grad Svrljig je pod ovim imenom slobio do XVI veka kada,pod Turcima,zbog čuvene tople vode u Banjici,kod Niševca,postaje Svrljiška Banja-u rangu kadiluka,da bi od XIX veka opet postao Svrljig – sa sedištem u Niševcu.Na mestu,pak,savremenog Svrljiga,takođe pod turcima,postepeno se formiralo namensko naselje pod imenom Derven,koje je imalo precizno određenu,namensku funkciju. Naime,u njemu je bio stacioniran odred vojnika koji je čuvao pristup klanicama i služio kao oružana pratnja carskim karavanima i putnicima koji su prevozili robu,porlazeći geografski tešskim ali u pogledu bezbednosti opasnim putnim pravcem kroz klisuru.Posle priključenja Svrljiškog sreza Kneževini Srbiji 1833.godine Derven koji je bio lociran na desnoj sobali Timoka,na katastarskom ataru sela Šljivovika,delom,i Željeva,imao je jedan han i prostoriju za smeštaj vojnika,postepeno se razvijajući u seosko naselje,šireći se iz dana u dan,da bi vremenom postao,najpre,sedište sreza koji se 1871.godine premešta iz Niševca u Derven.Sa već ustaljenom administrativnom funkcijom sreskog i poštinskog mesta,razvijenom trgovinom i zanatstvom. Derven će 9.decembra 1904.godine dekretom Kraljevine Srbije biti preimenovan u varošicu,u kojoj je sedište Svrljiškog sreza.Srez Svrljiga je od 1896.godine administrativno bio pripojen Niškom okrugu Zagonetno ime Svrljig

Što se pak etimologije imena Svrljig tiče,još uvek nema prihvatljivog tumačenja.Navodim nekoliko zanimljivih pretpostavki. Konstantin Jiriček smatra da je ime Svrljig upadljivo neslovensko ime i znači na rumunskom brkicu (Gobio fluviatilis),“rečnu ribicu“,pa“izgleda da je ta reč ostatak iz mračkog,iz koga su pozajmljena uopšte tako mnoga imena životinja i bilja u jezicima Poluostrva“.Prema Milanu A.Kostiću,na rumunskom „Svrljig“ znači ribu „mren“(=zvrljuča).“I danas se u Timoku kod Svrljiga nalazi riba mren“.Felike Kanic je mišljenja da je „Isdril turski način pisanja za Ždrelo,kao što je Isladija – Slatina,Isnebol-Snepolje,Isferlik-Svrljig“. Podsetimo se jednog zapisa iz XVI veka Hadži Kalfe Čelebije: „Esferlik (Isferlik-Svrljig),kadiluk blizu Vidina“,pored koga je „Banja,obično poznata pod imenom Esferlik Banjasi (Svrljiška Banja),kadiluk“. Stojan Novaković u komentaru ovoga zapisa Čelebije napominje da u Požarevačkom ugovoru koji je zaključen jula 1718.godine između Austrije i Turske,kao jedna tačka ugovora stoji rečenica: „u granicama Svrljiška Banja,prema turskom nazivanju latinski zapisane Isperlech-banea „,a u Godišnjici Nikole Čupića se dodaje :“Kada su Turci čuli za pad Banje,napustili su sami i Sperlickae (ako ne bude Svrljig) i Knjaževac.Zanimljivo je da se Petar Skok nije pozabavio etimologijom termina „Svrljig“.Razlog nije taj što je porsto zaobišao ovaj kraj. Da je ovo drugo po sredini ne bi u svom obimnom trotomnom rečniku obradio ime nevelikog sela Svrljiga „Bučum“!Dakle,dobro je poznavao ovaj kraj,ali za termin „Svrljig“,kako izgleda nije pronašao prihvatljivo naučno-jezičko objašnjenje.Najzad ,moguće je i to da priređivači njegovog Rječnika nisu bili kadri da „do kraja“ kokretno prezentuju materijal ovoga uglednog lingviste.Pitanju tumačenja termina „Svrljig“ u novije vreme dao je svoj prilog,lingvista Aleksandar Loma koji smatra da je predloženo tumačenje imena Svrljig od rumunskog zvirluga=“jegulja“ „neuverljivo“ jer ne postoje paralele. I on podseća na stari zapis koji smo gore naveli,da je prvo slovensko pominjanje termina „Svrljig“ iz 1019.godine,u formi „Sfeligovos – bez – r ! -na osnovu koga se može predložiti slovenska etimologija (up.pol.topnim Swielugowo od LI Swielug,oboje potvrđeno u XV b.:Nieckula 208) ili izvođenja iz imena Justinijanove tvrđave u oblasti Remisijane Spelonka (lat. spelunca „pećina“:pod ruševinama svrljiškog grada doista ima velika pećina)“. I u drugom svom radu Loma pokreće isto pitanje,proširujući sada argumentaciju. Odbacujući poznatu Jiričekovu tezu da une zvirluga predstavlja „vrstu ribe:riba Gobio“ Loma dodaje da to tumačenje treba odbaciti jednostavnog razloga što se jedno „utvrđenje“ teško može označiti imenom jedne ribe? najzad,on smatra da „rumunska reč nije relikt iz tračkoga,kako Jiriček misli,već je slovenska“. I reči „vrljuga“ i „vrljugati“ označavaju: kretati se tamo-amo. „Bitno je,međutim,to što ime ,koje su u njegovom obliku sreće od kraja XII veka (grad Svrljiglj,Pamatky),u njegovom prvom pominjanju iy 1019. ne sadrži nikakvo – p -,pa navodi daljnje njegove ekvivalentne u slovenskoj toponimiji: poljski Swiekugowo (XV vek) kao lično ime Swielug. Lomi je,takođe,bliska pretpostavka,koju su i naši arheolozi prihvatili,da je grad Svrljig bio jedan od važnih gradova u doba Justinijana,dakle,s početkom VI veka „Uostalom Svrljig se ubraja u najstarija i najvažnija utvrđenja u širem okruženju,što je blizu pretpostavke ,da se nalazio na usamljenom mestu kao jedan od brojnih kastela,koje je Justinijan podigao ili porušene utvrdio na području počev od gradova Naissus,Remesian i Aquae“.Jednom reči,još nije sasvim zadovoljavajuće iskristalisano tumačenje etimologije termina “ Svrljig“.