Srbija i Albanija (knjiga)

Izvor: Wikipedia
Naslovnica knjige

Srbija i Arbanija: jedan prilog kritici zavojevačke politike srpske buržoazije je knjiga Dimitrija Tucovića (1881-1914) u kojoj se kritikuje srpska osvajačka politika prema Albaniji i zločini počinjeni nad Albancima tokom Balkanskih ratova.

Srbija i Albanija (u originalu Srbija i Arbanija) je jedan od poslednjih Tucovićevih spisa, objavljen 1914. godine, pred njegovu pogibiju u Prvom svetskom ratu. U ovoj knjizi se Dimitrije Tucović kritički razračunava sa anti-albanskim spisima srpskih političara Vladana Đorđevića i Stojana Protića (Balcanicusa).

U Kraljevini Jugoslaviji Tucovićeva knjiga je bila potiskivana i prećutkivana.[1] Nakon Drugog svetskog rata u SFRJ dolazi do više reizdanja ove knjige i njenog afirmisanja u javnosti. Od 1980-ih godina neki nacionalistički autori u Srbiji ponovo dovode u pitanje Tucovićevu kritiku.

Sadržaj[uredi - уреди]

Dimitrije Tucović u svojoj knjizi govori o događajima iz balkanskih ratova 1912-1913 kada je Srbija okupirala Albaniju. On ocenjuje da "Srbija nije ušla u Arbaniju kao brat nego kao osvajač" i da je rđavom politikom koja nije računala sa ljudima izgubila svaki dodir sa predstavnicima albanskog naroda i odgurnula ga u mržnju prema svemu srpskom.[2] Tucović prenosi da je srpska vlada oglasila albansko stanovništo "za ljudski odrod prema kome vredi samo upotreba grube sile"[3] i podseća da "osvetničko paljenje sela i masakriranje arbanaskoga stanovništa" nije nikakva naknada za uzaludne gubitke.[4] Tucović upozorava da šovinistička štampa nastavlja da izaziva kod srpskog naroda mržnju prema "divljim Arnautima", prikrivajući "divljaštva koja je srpska vojska prema njima počinila"[5] i zaključuje da srpskim političarima nije ni palo na pamet da misle koliko bi žrtava moglo biti ušteđeno vođenjem računa o držanju vojske prema pokorenom stanovništvu.[6]

Kada je buna izbila, vlada je preko zastupnika ministra spoljašnjih dela izjavila da će Arbanasi biti "primerno kažnjeni", buržoaska štampa je tražila istrebljenje bez milosti, a vojska je izvršavala. Arbanaska sela, iz kojih su muški blagovremeno izbegli, behu pretvorena u zgarišta. To behu u isto vreme varvarski krematorijumi u kojima je sagorelo stotinama živih žena i dece. I dokle su ustanici zarobljene srpske oficire i vojnike razoružavali i puštali, dotle srpska soldateska nije štedela ni njihovu decu, žene i bolesne.[7]
 

Nakon pokolja albanskog stanovništva u novopripojenim oblastima, Tucović je opominjao da je "izvršen pokušaj ubistva s predumišljajem nad celom jednom nacijom", što je "zločinačko delo" za koje se "mora ispaštati".[8] Tucović se odlučno protivio teritorijalnoj ekspanziji Srbije tokom balkanskih ratova, a posebno srpskom „oslobađanju“ Kosova, koje je nazivao „imperijalnim osvajanjem“. On se protivio teritorijalnoj ekspanziji Srbije i zalagao se da Kosovo ravnopravno sa Srbijom uđe u buduću Balkansku federaciju.

Ocene i kritike[uredi - уреди]

U svojoj knjizi o Albaniji on je sa logičnošću i velikim uspehom branio ovaj princip: autonomija za sve narode bez izuzetka, za Albaniju naročito (kojoj je autonomija osporavana od strane nekoliko ozbiljnih publicista).[9]
 
Ova knjiga Dimitrija Tucovića dokaz je da je Srbija uvijek imala Ijude i pokrete koji su znali da brane i odbrane njenu čast i njene stvarne interese od nazadnih vladajućih krugova.[1]
 
U to kaotično vrijeme, kada je gotovo čitava beogradska javnost zahtijevala da se Albanija osvoji, postavio je Dimitrije Tucović svoje neoborive protuteže. Njegova knjiga značila je u ono vrijeme, kada je napisana, smion i poštovanja vrijedan čin.[10]
 

Vodeći jugoslovenski komunista, a kasnije disident, Milovan Đilas Tucovićevu knjigu Srbija i Arbanija naziva istorijskim svedočanstvom od neprocenjive vrednosti koje potvrđuje da savest srpskog naroda nije umrla čak ni kada su svi vladajući slojevi odobravali zavojevačku politiku Pašićeve vlade i trovali narod šovinizmom i mržnjom prema Albancima.[1] U posleratnoj srpskoj istoriografiji Tucovićeva knjiga se uglavnom uzimala kao ispravna analiza nekadašnje srpske politike i primer dalekovidnog političkog mišljenja o albanskom pitanju.[11] Ona se nazivala „studijom iz oblasti razvoja albanskog naroda” koja se „obračunala s nacionalističkim pozivom na istorizam“.[12]

Od 1980-ih godina neki srpski istoričari ponovo dovode u pitanje Tucovićevu analizu. Tako Dimitrije Bogdanović smatra da u osnovi Tucovićevih pogleda leži „zabluda otpisivanja Kosova“. Nazivajući knjigu Srbija i Albanija „brošurom“, on kritikuje neke njene navode (npr. o „svirepostima srpske vojske”) kao „argumente austrijske propagande protiv Srbije“.[11]

Izvori[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 1.2 Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (predgovor Milovana Đilasa), Kultura, Beograd-Zagreb, 1946.
  2. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 131) Prosveta, Beograd, 1950.
  3. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 123) Prosveta, Beograd, 1950.
  4. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 120) Prosveta, Beograd, 1950.
  5. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 58-59) Prosveta, Beograd, 1950.
  6. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 124) Prosveta, Beograd, 1950.
  7. Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 126) Prosveta, Beograd, 1950.
  8. Seobe Dimitrija Tucovića
  9. dr. Andrija S. Stojković, "Kosta Novaković o Dimitriju Tucoviću", Čačak, 1973. str. 94-95.
  10. „Knjiga Dimitrija Tucovića“, Izabrana dela Miroslava Krleže u deset knjiga, Deset krvavih godina, Sloboda, Beograd, 1977. str. 390-394
  11. 11.0 11.1 Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu
  12. Dimitrije Đorđević, Istorija srpskog naroda VI/1, str. 206

Vanjske veze[uredi - уреди]