Savez komunističke omladine Jugoslavije

Izvor: Wikipedia
Zgrada u Zagrebu u kojoj je oktobra 1919. osnovan SKOJ

Savez komunističke omladine Jugoslavije (skraćeno SKOJ) je bio omladinski ogranak Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) od 1919. do 1948. Iako je zabranjen samo dve godine od svog osnivanja i povremeno žestoko progonjan, nastavio je sa radom u ilegali i bio je uticajna organizacija među revolucionarnom omladinom u Kraljevini Jugoslaviji, a naknadno je postao važan organizator partizanskog otpora okupaciji Sila Osovina i domaćih kvinslinških snaga. Nakon Drugog svetskog rata, SKOJ je postao šira organizacija jugoslovenske omladine, Narodna omladina Jugoslavije, koja je kasnije postala Savez socijalističke omladine Jugoslavije.

Istorija[uredi - уреди]

Osnivanje i zabrana[uredi - уреди]

Glavni članci: Obznana i Crvena pravda
Crvena pravda u Zagrebu, grupa mladih komunista koja je sebi stavila u zadatak da se obračuna sa tvorcima zloglasne Obznane. S leva na desno: Alija Alijagić, Nikola Petrović, Rodoljub Čolaković, Stevo Ivanović i Dinko Lopandić.

SKOJ je osnovan u Zagrebu 10. oktobra 1919. kao organizacija revolucionarne omladine, koja je delila ideje Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista), odnosno od 1920. Komunističke partije Jugoslavije.

Već u decembru 1920. godine komunistička omladinska organizacija je zabranjena vladinim dekretom, zajedno sa Partijom. Unutar SKOJ-a tada nastaje teroristička organizacija Crvena pravda, koja je atentatima rešila da se osveti odgovornima za Obznanu, pre svega regentu Aleksandru i ministru policije Draškoviću. U SKOJ-u je tada bila jaka struja anarhistički raspoloženih skojevaca.[1] Nakon atentata na regenta Aleksandra 1921. godine, mnogi partijski vođi KPJ beže iz zemlje u Beč, nakon čega im skojevci prigovaraju da su ostavili Partiju bez vodstva.[1]

Raskol u pokretu[uredi - уреди]

Časopis Omladinska borba koji je pokrenula isključena grupa omladinaca 1. maja 1923. u Zagrebu.

Zbog isuviše radikalnih stavova, grupa omladinaca na čelu sa Stankom Dragićem, Milanom Durmanom, Antunom Mavrakom, je krajem 1922. godine isključena iz pokreta.[2] Na isključenje iz SKOJ-a reagovali su štampanjem letka povodom godišnjice smrti crvenopravdaša i atentatora na ministra policije, Alije Alijagića, 8. ožujka 1923.[2]

Prvog maja 1923. godine grupa isključenih omladinaca je pokrenula časopis Omladinska borba.[3] Još pre izlaženja časopisa, zagrebačka Borba se ogradila od njega, obzirom da nije imao odobrenje partijskih organa. Ova grupa omladinaca je optuživana da hoće da stvori poseban Savez radničke omladine i da "odbija da se podvrgne opštoj disciplini."[3] Međutim, list je nastavio da izlazi jer su mu podršku dali i neki uticajni članovi KPJ.[2]

Početkom 1920-ih u Zagrebu su delovale dve komunističke omladinske organizacije. Jedna se nazivala Savez komunističke omladine Jugoslavije, a druga Komunistička omladina.[4] Na čelu nezvanične organizacije bili su Milan Durman, Antun Mavrak, Stanko Dragić i Stjepan Zinić. Obe grupe delovale su gotovo potpuno odvojeno. Održavale su posebne sastanke, izvodile posebne akcije.[5]

Uz podršku nekih partijskih rukovodilaca, isključenim omladincima pošlo je za rukom da na II zemaljsku konferenciju KPJ, 9—23. maja 1923. u Beču, pošalju svoje delegate (Milana Durmana, koji je stigao i Stjepana Zlinića, koji je uhapšen na granici). Nakon obraćanja Milana Durmana zemaljskoj konferenciji, članovi CK Rajko Jovanović i Čeda Kuzmić oštro istupaju protiv raskola u pokretu, u prilog sređivanja odnosa, koji su se loše odražavali i na razvitak SKOJ-a.[2]

U jesen 1923. godine došlo je do sređivanja odnosa među skojevcima u Zagrebu, pa je i Omladinska borba prihvaćena kao legalni organ SROJ-a, odnosno "list Saveza radničke omladine Jugoslavije".[2] Nakon 17 objavljenih brojeva, izlaženje lista je obustavljeno nakon policijske zabrane 15. januara 1924. godine.[6]

Dva kongresa su tajno održavana tokom 1920ih, Drugi kongres u junu 1923, a Treći kongres u junu 1926. SKOJ je postao i član Međunarodne komunističke omladine.

Oružani otpor diktaturi[uredi - уреди]

Nakon zavođenja diktature 1929. godine, mnogi komunisti su ubijeni od strane vlasti. Među njima je bilo i sedam sekretara SKOJ-a: Paja Marganović, Mijo Oreški, Janko Mišić, Pero Popović Aga, Josip Kolumbo, Josip Debeljak i Zlatko Šnajder.

U vreme Titovog dolaska na čelo KPJ, sekretar SKOJ-a je bio Ivo Lola Ribar. U periodu kada je Tito konsolidovao Partiju, članstvo KPJ i SKOJ-a je naglo uvećano.[7] Do septembra 1939, SKOJ je narastao na 17,800 članova.[8][9]

Regionalni komiteti SKOJ-a su ponovo uspostavljeni 1939, a uoči Drugog svetskog rata 1941. godine, organizacija je imala 30.000 članova.[10]

Narodnooslobodilačka borba[uredi - уреди]

Tri omladinke u Zagrebu stoje pred iskopanom rakom, vezanih ruku, i smeju se na svom streljanju.
Skojevke iz Črnomelja prave zastave za Cankarjevu, Gubčevu i Ljubljansku brigadu.
Milica Mušikić na 2. kongresu Antifašističke omladine Crne Gore i Boke, Cetinje 15, 16, i 17. decembra 1944.

Nakon što su Sile Osovine okupirale Jugoslaviju 1941, SKOJ je organizovao ujedinjeni omladinski front Antifašističke omladinske komitete, sa ciljem borbe protiv fašizma, koji su se na kongresu Antifašističke omladine Jugoslavije u Bihaću 1942. ujedinili u Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije (USAOJ). SKOJ je postao deo šire organizacije, ali je nastavio da nezavisno deluje u njoj.

Kasnije organizacije[uredi - уреди]

U maju 1946, USAOJ je promeio ime u Narodnu omladinu Jugoslavije (NOJ), i 1948. SKOJ i NOJ su se ujedinili u jednu organizaciju, koja je nastavila da koristi ime Narodne omladine Jugoslavije, a upotreba imena SKOJ je prekinuta.

NOJ je kasnije promenio ime u Savez socijalističke omladine Jugoslavije. Savez se raspao zajedno sa Jugoslavijom početkom 1990ih. Slovenački odbor se transformisao u Liberalno-demokratsku stranku Slovenije, jednu od većih slovenačkih stranaka.

Nakon raspada Jugoslavije, Nova komunistička partija Jugoslavije je osnovala omladinski ogranak sa istim imenom 25. januara 1992, koji deluje na teritoriji bivše SFRJ, a na pojedinim teritorijama (Hrvatska, Muslimansko-Hrvatska federacija) je ilegalan.

Istaknuti skojevci i skojevke[uredi - уреди]

Izvori[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 Ivan Očak, Vojnik revolucije, Život i rad Vladimira Ćopića
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Petar Požar, Jugosloveni žrtve staljinskih čistki (str. 288), Beograd, 1989.
  3. 3.0 3.1 Milan Vesović, Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (str. 116), Beograd, 1979.
  4. http://books.google.rs/books?ei=9XTVU6KDM7T54QS13YDICA&id=kp8KAAAAMAAJ&dq=Stjepan+Zini%C4%87&focus=searchwithinvolume&q=Zini%C4%87
  5. http://books.google.rs/books?id=xhUBCz0GTB0C&q=Stjepan+Zini%C4%87&dq=Stjepan+Zini%C4%87&hl=en&sa=X&ei=9XTVU6KDM7T54QS13YDICA&ved=0CC0Q6AEwAw
  6. Milan Vesović, Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (str. 117), Beograd, 1979.
  7. Phyllis Auty, Tito: A Biography (str. 162)
  8. Phyllis Auty, Tito: A Biography (str. 162)
  9. Istorija SKJ, 165. str.
  10. Pero Morača, dr. Stanislav Stojanović. Komunisti Jugoslavije 1919-1979. „Eksport pres“, Beograd 1979. godina, 91. str.

Vidi još[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]

Šablon:SKOJ-USAOJ-SSOJ