Samarkand

Izvor: Wikipedia
Samarkand
Samarqand / Самарқанд
Panorama Samarkanda s mauzolejima Bibi-Hanum i Gur Emir
Panorama Samarkanda s mauzolejima Bibi-Hanum i Gur Emir
Grb Samarkanda
Grb
Koordinate: 39°39.15′N 66°57.35′E / 39.6525, 66.95583
Država  Uzbekistan
Vilajet Samarkand
Vlast
 - Načelnik oblasti Lama Mi'mar
Površina
 - Urbano područje 190 km2
Visina 702 m
Stanovništvo (2008.)
 - Grad 353.347
 - Područje utjecaja 507.570
Vremenska zona EET (UTC+4) (UTC)
 - Ljeto (DST) EEST (UTC+5) (UTC)
Poštanski broj 1401xx
Pozivni broj (+998) 662
Službena stranica www.samarqand.uz
Karta
Položaj Samarkanda u Uzbekistanu

Položaj Samarkanda u Uzbekistanu

Samarkand (uzbečki: Samarqand, tadžički: Самарқанд, perzijski: سمرقند, preko sogdijskog što znači "utvrđeni grad" ili "polje šećera") je grad u istoimenoj pokrajini (vilajetu) u središnjem Uzbekistanu s 362.000 stanovnika, što ga čini drugim po broju stanovnika u državi. Grad leži u dolini Zeravšan, uz željezničku prugu Krasnovodsk-Taškent.

Grad se nekada nalazio točno na pola Puta svile, između Kine i Zapada, te je u srednjem vijeku postao središte islamske kulture i znanosti. od 14. vijeka je bio prijestolnicom Mongolskog Carstva Timura Velikog i u njemu se nalaze brojne građevine iz tog vrmena kao što su Timurov mauzolej Gur Emir i džamija Bibi Hanum u starom dijelu grada (Registan). Zbog toga je upisan na na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji 2001. godine.

Od gospodarstva grada ističe se prehrambena, kožna industrija, proizvodnja traktora, automobilskih dijelova, obuće i cigareta. Važno prometno čvorište i trgovačko središte poljoprivredne okolice (osobito za rižu, pamuk i svilu).

U gradu se pored dobro očuvanog Starog grada s džamijama, medresama i mauzolejima, nalazi i sveučilište, uzbečko i rusko kazalište te muzej uzbečke kulture i umjetnosti.

Registan u Samarkandu

Historija[uredi - уреди]

Ulugbegova medresa oko 1912. (autor fotografije S. M. Prokudin-Gorski)
Timurov mauzolej Gur Emir

U razdoblju vladavine perzijske dinastije Ahemenida Samarkand je bio glavni grad pokrajine Sogdijane. Nakon osvajanja Aleksandra Makedonskog (329. pne.) ulazi u sastav grčko-baktrijske države. U 4. vijeku postaje turski kaganat, a Arapi ga zauzimaju 712. godine. Od 6. do 13. vijeka grad je bio veći i bogatiji od suvremenog Samarkanda. Za vladavine Abasida, stanovnici grada su od dvojice Kineza, koji su bili zarobljeni 751. godine, otkrili tajnu pravljenja papira. Tako je prva tvornica papira u islamskom svijetu osnovana u Samarkandu. Otkriće se otuda raširilo po islamskom svijetu, te dalje u Evropu, što kroz Španiju, što preko križara.

U 9. i 10. vijeku njime vladaju Samanidi, potom Gaznavidi, a u 11. vijeku Karahanidi i Seldžuci. U to vrijeme Samarkand je bio važno trgovačko i prometno raskrižje, te jedno od važnijih centara iranske i islamske kulture.

Godine 1220. osvaja ga Džingis-kan, a nakon osvajanja Timura Lenka (1370.) postaje prijestolnicom Timuridske Monarhije koja se rasprostirala od današnje Indije do Turske. Tokom 35 godina njegove vlasti dovodio je umjetnike i obrtnike iz svih zemalja koje bi osvojio. Bio je cijenjen kao mudar i darežljiv vladar, a Samarkand je rastao. Timur je sebi u Samarkandu podigao mauzolej Gur Emir. Timurov unuk Ulugbeg vladao je 40 godina, tokom kojih je poticao razvoj znanosti. Stvorio je visoku školu koja je okupljala najbolje astronome i matematičare, a naredio je i gradnju opservatorij koji je imao ogroman, ali izuzetno precizan mramorni sekstant s lukom duljine 63 metra.

Oko 1500. Samarkandom su zavladali Uzbeci, a središte kaganata premješteno je u Buharu. Samarkand je počeo propadati, a poslije napada iranskog vojskovođe Nader-šaha, napušten je u 18. vijeku.

God. 1868. počinju ga osvajati Rusi. Za ruske vladavine (od 1871.) izgrađene su brojne gradske kuće i parkovi, a grad je bio središte ruskog Tatarstana. Dobio je na značaju kada je novoizgrađena transkaspijska željeznica dosegla Samarkand 1888. godine. Od 1924. do 1930. godine, Samarkand je bio glavni grad sovjetskog Uzbekistana.

Znamenitosti[uredi - уреди]

Samarkand - raskrižje kultura
Flag of UNESCO.svg Svjetska baštinaUNESCO
Bibi Khonym Mosque.jpg
Uzbekistan
Registriran: 2001. (25. zasjedanje)
Vrsta: Kulturno dobro
Mjerilo: i, ii, iv
Ugroženost: ne
Referenca: UNESCO
Mauzoleji Šahi Zinda
  • Ulugbegov opservatorij je izgrađen 1420. godine i imao je najveći sekstant, koji je ikada izgrađen, a čiji luk je imao 63 metra. Cilj je bio da se zvijezde mjere s najvećom preciznošću. Njegovi ostaci su iskopani 1908. god.
  • Bibi-Hanum džamija (slika desno) je nazvana po ženi Timura Lenka jer se vjeruje kako ju je ona dala izgraditi. Ona je jedna od najvećih građevina Samarkanda, a samo njena glavna vrata imaju 35 metara visine. Srušena je u potresu 1897. godine, nakon čega je rekonstruirana.
  • Šah-e Zinda je mauzolejski kompleks osnovan u 15. vijeku kao grobnica Kusam ibn Abasa (Muhamedovog rođaka), koji je donjeo islam u Samarkand. Tu se nalaze i grobovi šire obitelji Timur Lenka i Ulugbega.

Galerija[uredi - уреди]

Bratimljeni gradovi[uredi - уреди]

Samarkand ima ugovore o partnerstvu sa sljedećim gradovima:

Veze[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]