Port Elizabeth

Izvor: Wikipedia
Port Elizabeth
Pogled na Port Elizabeth i stadion Nelson Mandela Bay
Pogled na Port Elizabeth i stadion Nelson Mandela Bay
Nadimak: The Bay, PE
Geslo: Prijateljski grad, Vjetroviti grad
Koordinate: 33°57′S 25°36′E / -33.95, 25.6
Država  Južnoafrička Republika
Provincija Eastern Cape
Metropolitanska općina Nelson Mandela Bay
Vlast
 - Gradonačelnik Zanoxolo Wayile [1]
Površina
 - Urbano područje 335 km²
 - Područje utjecaja 1 959 km²
Visina 60 - 90 m [2]
Stanovništvo (2001.)
 - Urbano područje 237 500 [3]
 - Urbana gustoća 709 / km²
 - Područje utjecaja 1 005 776 [2]
 - Gustoća područja utjecaja 536 / km²
Vremenska zona Južnoafričko standardno vrijeme UTC+2 (UTC+2)
Pozivni broj 041
Službena stranica Nelson Mandela Bay
Karta
Port Elizabeth na karti Južna Afrika
Port Elizabeth
Port Elizabeth
Port Elizabeth na karti Južne Afrike

Port Elizabeth (kosa: Ebhayi, afrikaans: Die Baai) je najveći grad južnoafričke provincije Eastern Cape, velika morska luka, i 6 po veličini grad u Južnoafričkoj Republici od 237 500 stanovnika u užem centru grada (po popisu iz 2001.)[3] Metropolitansko područje grada organizirano je kao jedna općina Nelson Mandela Bay (u kojem su osim Port Elizabetha i gradovi Uitenhage i Despatch sa svojim predgrađima) koja ima 1 005 776 stanovnika (po procjeni iz 2001.) [2]

Njegovi stanovnici zovu ga po nadimcima The Bay ili skraćeno po akronimu PE, ili mu tepaju Prijateljski grad, Vjetroviti grad. On je nakon Durbana, druga po veličini luka Južnoafričke Republike i snažan privredni i kulturni centar tog dijela zemlje.

Historija[uredi - уреди]

Zgrada gradske vijećnice

Prvi Evropljani koji su došli u kraj gdje se danas nalazi grad, bili su portugalski moreplovci, 1488. - Bartolomeu Dias, se iskrcao na otoku sv. Križ u Zaljevu Algoa,[4] a 1497. Vasco da Gama se usidrio na susjednom otoku Ptičjem otoku. Odtada je vijekovima taj zaljev bio na tadašnjim nautičkim kartama označen kao sidrište sa pitkom vodom.[5]

Utvrda Frederick iz 1799.

Britanci su još za vrijeme napoleonskih ratova 1799. izgradili Utvrdu Frederick (to je najstarija britanska građevina u Južnoj Africi). [2] Port Elizabeth je osnovan 1820. kao naselje britanskih kolonista iz Cape Towna koji su se počeli naseljavati oko Utvrde Frederick. [2] Ime Elizabeth dobio je po rano preminuloj ženi tadašnjeg britanskog guvernera kolonije Rt dobre nade Rufane Donkina. Port Elizabeth je status grada (town) dobio 1861., a status citya 1913. [2] Veliki poticaj razvoju grada bila je izgradnja željezničke pruge od Port Elizabetha do Kimberleya koja je dovršena 1873., jer je preko nje luka postala povezana sa svim većim južnoafričkim gradovima. [2]

Za vrijeme Drugog burskog rata Port Elizabeth je bio značajna luka za dostavu oružja i popunu jedinica britanskih snaga, ali i grad u kom su Britanci organizirali koncentracioni logor za burske žene i djecu.

Grad za vrijeme apartheida[uredi - уреди]

Za vrijeme apartheida grad je bio podijeljen na dijelove, u kojima su stanovnici morali živjeti u skladu sa svojom rasom. Prisilno preseljenje obojenog i crnačkog stanovništva počelo je 1962. nakon donešenog zakona Group Areas Act, u skladu s tim zakonom za to stanovništvo određen je South End u koji su prisilno seljeni stanovnici sve do 1975. [5]Zbog protesta i otpora tom zakonu je ispitivan i mučen Steve Biko - 1977. koji je na kraju i umro u zatvoru u Pretoriji. [6] Tokom 1960-ih i 1970-ih izmjenjen je karakter grada izvođenjem dva velika projekta. Univerzitet je premješten iz historijskog središta grada, na brežak na jugu sa kojeg puca pogled na centar grada i luku, ali je kampus u gradu postao potpuno neadekvatan. Nakon tog premještanja opustio je historijski centar grada. Drugi projekt, oko kojeg se još i danas vode polemike bila je izgradnja autoputeva sa nizom mostova i vijadukata neposredno uz obalu u starom središtu grada, tako da je jedna od prometnica prošla pored krova glavnog kolodvora i time prekinula vezu između kolodvora i historijskog centra grada i luke. Ekolozi se ljute zbog izgradnje cesta na području estuarija rijeke Swartkops, stare močvare, koja je stanište brojnih ptica.

Javna biblioteka

Geografske karakteristike[uredi - уреди]

Port Elizabeth leži na zapadu prostranog Zaljeva Algoa na Indijskom oceanu, grad ima odličnu duboku luku zaštićenu velikim lukobranom. Grad je udaljen oko 750 km od Cape Towna i oko 1 046 km od Johannesburga.

Port Elizabeth dijelom leži uz more, a dijelom na padinama i brežuljcima koji se uzdižu do visine od 60 m iznad zaljeva. Kroz grad protječe riječica Baaken, koja je obično mala, ali je u prošlosti (kao 1908.) znala katastrofalno plaviti. [7]Port Elizabeth se sastoji od četiri dijela; Luke i poslovnog centra u podnožju klifa, Gornjeg grada na visoravni zvanoj - Brdo (Hill), Doline (Valley) koju formira rijeka Baaken i Južnog brda (South Hill) istočno od rijeke. [7] Rezidencijalna zona grada nalazi se na jugu u kvartu Brdo (Hill), a industrijska zona na sjeveru.

Klimatske karakteristike[uredi - уреди]

Port Elizabeth ima ocenasku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, sa blagim primjesama subtropske klime i stalnim vjetrovima sa oceana, zbog tog ga i zovu Vjetroviti grad. Kiši tokom cijele godine, ali su to blagi pljuskovi, tako da na grad prosječno padne oko 624 mm kiša. Prosječna godišnja temperatura je oko 18 ° C, a dnevni maksimum je 25 ° C ljeti, od januara do marta, prosječni dnevni minimum je 9 ° C, u junu i julu.

Klimatološki srednjaci za Port Elizabeth
mjesec jan-sij feb-velj mar-ožu apr-tra maj-svi jun-lip jul-srp aug-kol sep-ruj okt-lis nov-stu dec-pro godina
srednji maksimum, °C 25 25 25 23 22 20 20 20 20 21 22 24 22
srednji minimum, °C 18 18 17 14 12 9 9 10 11 13 14 16 14
oborine, mm 36 40 54 58 59 62 47 64 62 59 49 34 624
Izvor: [8]

Znamenitosti[uredi - уреди]

Centar grada ima brojne dobro očuvane građevine s kraja 19. vijeka, od kojih vrijedi istaknuti; Gradsku vijećnicu, katoličku i anglikansku katedralu, Palaču suda, zgradu pošte i zgradu Javne biblioteke sa 45 000 knjiga. [7]

Port Elizabeth ima brojne parkove, od kojih su najznačajniji Park St. George, u kom se nalazi stadion kriket kluba Port Elizabeth i rezervat prirode Settlers’ Park. Jedna od najvećih atrakcija grada je veliki oceanarij Bayworld u centru grada. Port Elizabeth je destinacija u koju dolaze brojni turisti, privučeni njegovim lijepim plažama, na kojima se zbog stalnog vjetra može jedriti na dasci, i zbog nedalekog (40 km) nacionalnog parka Addo specijaliziranog za čuvanje slonova. [2]

Privreda i transport[uredi - уреди]

Port Elizabeth je grad automobilske industrije, koja se tu smjestila zbog jeftine energije, dobre prometne povezanosti i odlične klime. [2] Svoje pogone za montažu i izradu pojedinih dijelova imaju General Motors, Volkswagen, Ford i veliki proizvođač autoguma Continental. Velika većina ostalih industrijskih pogona u gradu, vezana su uz auto industriju (akomulatori, elektrika i ostali dijelovi).

Luka Port Elizabetha je tranzitna luka za Zambiju i Zimbabve, preko koje oni izvoze manganovu rudaču, vunu i voće, a uvoze naftne derivate. [2]

Grad je izvrsno povezan autoputevima i željeznicom preko Kimberleya sa Johannesburgom i ostalim gradovima Južne Afrike. Grad ima međunarodni aerodrom Port Elizabeth (IATA kod: PLZ, ICAO kod: FAPE), koji je četvrti po prometu u zemlji.

Školstvo[uredi - уреди]

Obelisk ispred oceanarija Bayworld u centru grada

Od 2005. u gradu djeluje Metropolitanski univerzitet Nelson Mandela, koji je nastao spajanjem Univerziteta Port Elizabeth s univerzitetima Port Elizabeth Technikon i departmanom Univerziteta Vista. Danas je to najveći univerzitet u provinciji sa 25 000 studenata u 8 kampova.

Sport[uredi - уреди]

Port Elizabeth je danas poznat po svom velebnom stadionu Nelson Mandela Bay, u centru grada, izgrađenom za potrebe Svjetskog prvenstva u nogometu 2010. u kojem se danas igraju ragbi i nogometne utakmice, i održavaju veliki muzički i kulturni spektakli. Najpoznatiji nogometni klub iz grada je Bay United F.C. koji se natječe u prvoj nogometnoj lizi Južnoafričke Republike.

Gradovi prijatelji[uredi - уреди]

Port Elizabeth ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

Izvori[uredi - уреди]

Eksterni linkovi[uredi - уреди]