Matematičko klatno

Izvor: Wikipedia

Matematičko klatno je oscilatorni sistem koji se sastoji iz neistegljive niti zanemarljive mase na koju je obešena kuglica zanemarljivo malih dimenzija u odnosu na dužinu niti i znatno veće mase od mase niti i koji može da osciluje pod uticajem Zemljine teže.

Period oscilovanja[uredi - уреди]

Preko trigonometrijskih odnosa i uz pomoć razlaganja sila, drugih matematičkih veza, kao i preko zakona održanja energije može se izvesti obrazac za period oscilovanja matematičkog klatna pri malim uglovima amplitudnog otklona.

Prvi način izvođenja[uredi - уреди]

Na slici je prikazano klatno otklonjeno od ravnotežnog položaja i na njoj su obeležene osnovne veličine koje opisuju kretanje klatna. Veza između ovih fizičkih veličina je opisana diferencijalnom jednačinom:

Simple pendulum height.png
{d^2\theta\over dt^2}+{g\over \ell} \sin\theta=0

Daljim sređivanjem:

{d\theta\over dt} = \sqrt{{2g\over \ell}\left(\cos\theta-\cos\theta_0\right)}

Za male uglove važi sledeća aproksimacija:

\sin\theta\approx\theta\,

odakle se daljim računom i pojednostavljenjem dobija:

T = 2\pi\sqrt{\frac{\ell}{g}}

Ovaj izraz opisuje da je period oscilacije matematičkog klatna srazmeran kvadratnom korenu dužine klatna. Iz ovog izraza sledi da se poznavanjem dužine klatna i perioda oscilovanja može odrediti koliko iznosi ubrzanje zemljine teže.

Drugi način[uredi - уреди]

Ovo je nešto jednostavniji način izvođenja prethodne formule.

Silu mg možemo razložiti na dve komponente: mg \sin\theta\, i mg \cos\theta\,. Da bi sistem harmonijski oscilovao potrebno je dejstvo povratne sile oblika -kx. Izjednačavanjem nalazimo:  mg \sin\theta = kx \,. Pošto je za male uglove:

\sin\theta = {x\over{l}}

Sledi:

 {mgx \over l}= kx

Odatle dobijamo da je:

 mg = kl \,
 {m \over k} = {l \over g}

Upoređivanjem sa formulom za period oscilovanja harmonijskog oscilatora dobijamo obrazac:

T = 2\pi\sqrt{\frac{\ell}{g}}
Animacija koja prikazuje vektor brzine(V) i ubrzanja(A)

Matematičko klatno kao harmonijski oscilator[uredi - уреди]

Matematičko klatno je harmonijski oscilator, saglasno pretpostavci iskorišćenoj u prethodnom dokazu, ali samo za male uglove kada važi aposkrimacija sa sinusom ugla, koja je u njemu spomenuta. Međutim čak i sa nešto većim uglovima(do oko 8°) prethodno izvedena formula daje približno tačne rezultate(pri čemu sa porastom ugla ta tačnost opada). Ipak za preciznija merenja ne može se uvek koristiti(već samo za jako male uglove) i za to postoji složeno izvođenje koje uzima u obzir ograničen opseg važenja te aposkrimacije i daje tačnu vrednost perioda oscilovanja u posmatranom sistemu.

Fizičko klatno[uredi - уреди]

Matematičko klatno je oblik idealizacije. Fizičko klatno pretstavlja proizvoljno kruto telo koje pod uticajem Zemljine teže može oscilovati oko horizonatalne ose koja ne prolazi kroz njegovo središte. Kao specijalan slučaj fizičkog klatna, kada važi I=ml², gde je I moment inercije javlja se matematičko klatno. S tim u vezi se koristimo pojam redukovane dužine matematičkog klatna.

Eksterni linkovi[uredi - уреди]