Kosta Novaković
Kosta Novaković (oko 1886-1939) je bio srpski socijalistički političar i novinar iz prve polovine 20. veka.
Bio je istaknuti član Srpske socijaldemokratske partije i jedan od osnivača i rukovodilaca Komunističke partije Jugoslavije.[1] Uređivao je Radničke novine, Radnika i Borbu.[1] Njegovo najznačajnije delo je „Makedonija Makedoncima, zemlja zemljoradnicima“.[2]
Sadržaj/Садржај |
Život [uredi - уреди]
Kosta Novaković je rođen 3. juna 1886[3] ili 1889[1] ili 1896.[4] godine Čačku, gde je stekao gimnazijsko obrazovanje. U Beogradu je završio Filozofski fakultet.[4] 1906. je stupio u Srpsku socijaldemokratsku partiju, koja je delovala kao opoziciona stranka u Kraljevini Srbiji, oštro se suprotstavljajući velikosrpskim planovima za širenje Srbije na Albaniju i Makedoniju. Zajedno sa Tucovićem, Lapčevićem i Dragovićem, postaje jedan od njenih prvaka.[5] Bio je sekretar Radničke komore Srbije i jedan od urednika listova "Budućnost", "Radničke novine", "Radnik" i "Borba".[1] Bio je učesnik balkanskih (1912-1913) i Prvog svetskog rata (1915-1918). Tokom Prvog balkanskog rata je regrutovan kao rezevni narednik, a zatim poručnik srpske vojske, u vojnom pohodu na Albaniju. Među vojnicima je širio socijalističku propagandu, a u dopisima iz Albanije Radničkim novinama i Borbi, raskrinkavao je "imperijalističku velikosrpsku politiku".[6]
„Seljačka Srbija više ne postoji .... 1912. ona je potpuno nestala. Umesto nje, imperijalistička Srbija, pan-Srbija se pojavila, sa svojom pan-srpskom dinastijom i pan-srpskim militarizmom. Ovaj novi imperijalizam, surov, okrutan, nemilosrdan, sanja o povratku Dušanovog carstva i pokušava da dostigne u sledećih deset godina imperijalne sile koje postoje stotinama godina.[7]“
Ostavio je svedočanstva o nasilnoj kolonizaciji i srbizaciji Kosova, koja se sprovodila po priključenju krajeva naseljenih Albancima Kraljevini Srbiji.[7] Na osnivačkom kongresu Komunističke partije Jugoslavije izabran u njeno najuže rukovodstvo.[1] Na osnivačkom kongresu KPJ 1919. godine, Novaković je izabran za člana Izvršnog odbora Centralnog partijskog veća. Kosta Novaković je biran u Centralni komitet KPJ i bio je delegat na Četvrtom i Šestom kongresu Komunističke Internacionale. Zbog revolucionarne delatnosti 1924. osuđen je u Kraljevini SHS na šest meseci, a 1926. je ponovo uhapšen i osuđen na pet godina robije. 1927. godine je pobegao iz zatvora i emigrirao u Sovjetski Savez.[1] U Moskvi je radio kao pomoćni štamparski radnik, pod imenom Petar Petrovič Dragačevac.[4]
Uhapšen je 19. jula 1938. u staljinističkim čistkama, pod optužbom za "frakcionaštvo".[4] Streljan je 19. april 1939. godine u Rusiji, zajedno sa drugim istaknutim rukovodiocima KPJ (Sima Marković, Simo Miljuš i Akif Šeremet), navodno nakon Titove odluke da ih isključi iz Partije.[4] Njihova tela su posle streljanja kremirana, a posmrtni ostaci položeni u zajedničku grobnicu.[4]
Ustanova za kulturno-obrazovnu delatnost, nekadašnji Radnički univerzitet u Čačku, nosi njegovo ime. U parku kod Autobuske i Železničke stanice u Čačku postavljena je njegova bista.
Dela [uredi - уреди]
Izvori [uredi - уреди]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Nova enciklopedija, Vuk Karadžić – Larousse (II tom), Beograd, 1978.
- ↑ Čačani: Kosta NOVAKOVIĆ
- ↑ Vremeplov: Rođen Kosta Novaković
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 Pero Simić, TAMNI SJAJ TITOVE KRUNE
- ↑ Od Srpske socijaldemokratske partije do Socijaldemokratske partije
- ↑ Autobiografija Koste Novakovića, "Čačanski glasnik", Čačak, 1966.
- ↑ 7.0 7.1 Kosta Novaković, Kolonizacija i srbizacija Kosova
