Ibn Sina

Izvor: Wikipedia
Ibn Sina
(Avicena)

Minijatura Avicene
Generalno
Puno ime Abu Ali al-Husein ibn Sina
Rođenje oko 980.
Buhara
(samanidski Iran)
Smrt 1037.
Hamadan
(bujidski Iran)
Rad
Epoha Islamsko zlatno doba
Regija Perzijska filozofija
Škola / tradicija avicenizam
Glavni interesi medicina, alkemija, astronomija, psihologija, etika, filozofija, teologija, metafizika, fizika, logika, matematika, poezija
Značajne ideje otac moderne medicine, otkriće impulsa, preteča psihoanalize, pionir aromaterapije

Abu Ali al-Husein ibn Sina (lat. Avicena; 980.1037.), vodeći perzijski islamski filozof i svestrani znanstvenik. Bavio se, između ostalog, i medicinom, alkemijom, astronomijom, psihologijom, etikom, politikom, teologijom, metafizikom, fizikom, logikom, matematikom i poezijom.[1]

Avicenizam, Avicenina filozofija koja predstavlja neoplatonističku verziju aristotelizma, je misaona struja za koju se smatra daje izvršila ogroman utjecaj na skolastiku 13. vijeka.[2]

Život[uredi - уреди]

Ibn Sina je rođen u blizini Buhare, koja je u to vrijeme bila prestonica iranske dinastije Samanida.[3] Njegov otac Abdulah je bio uvaženi ismailitiski učenjak.[4] Stekao je obrazovanje iz područja prava, književnosti, logike, matematike, raznih znanosti i metafizike. Kao čudo od djeteta, do svoje šesnaeste godine je već važio za ljekara od ugleda.[2] Do svoje osamnaeste godine je ovladao svim tada poznatim znanostima.[3]

Kraj dinastije Samanida za njega je označio početak brojnih lutanja i priklanjanja raznim dvorovima. Pred kraj života se bavio i astronomskim istraživanjima.[3] Zadnje godine života proveo je u Isfahanu kao dvorski ljekar, a umro je u Hamadanu.

Učenje[uredi - уреди]

Svoju filozofiju Avicena je većim dijelom temeljio na aristotelizmu i neoplatonizmu, koji je pokušavao da spoji sa islamskim vjerskim predstavama.[5] Iako je četrdeset puta pročitao Aristotelovu Metafiziku, tvrdio je, tek nakon što je pročitao Al-Farabijevo delo „O metafizičkim objektima“, da je uspeo da je konačno shvati.[2]

Ibn Sina je zastupao metafizičko učenje (dahrija) prema kojem proces svjetskog zbivanja nema početka ni kraja u vremenu, već je neka vrsta emanacije. Svijet je za Avicenu vječan i ni od koga stvoren, ali je uslovljen vječnim Bogom koji postoji izvan vremena.[5] Prema Aviceni „dahr“ je neprolazni trenutak u kojem se rasprostire Božja prisutnost, tj. ono što je pohranjeno u unutrašnjosti vremena i što u sebi sadrži neprekidno trajanje (ta'rifat). Koren dahr označava trajnost za razliku od prolaznosti vremena (zaman). U tom smislu se u neoplatonističkoj filozofiji ova dva termina razrađuju kao dijalektička suprotnost.[6]

U problemu univerzalija, Abu-Ali ibn Sina je umjereni realista: za njega opći pojmovi postoje prije stvari, u stvarima i iza stvari (lat. ante res, in rebus i post res). Tako božanski um prethodi stvarima, dok ljudski um dolazi posle njih. On tvrdi da je princip pojedinačnosti materija, a princip opštosti um. Stoga smatra da je istinska spoznaja nemoguća bez kosmičkog uma, koji je jedinstven kod svih ljudi.[5] Čovjekova je duša besmrtna, ali ne u fizičkom, već samo u duhovnom smislu.

Jedan od Aviceninih argumenata koji govori o prirodi duše postulira odraslog čovjeka koji iznenada stupa u postojanje, lebdeći u praznom prostoru, prekrivenih očiju i razdvojenih udova. Ovaj „leteći čovjek“ ne bi raspolagao nikakvim čulima, ali bi svejedno bio svestan svog postojanja. Smatra se da ovaj argument anticipira Dekartov cogito ergo sum.[2] Avicena je vjerovao da biće predstavlja akcident esencije i da kontingentna bića zahtevaju nužne uzroke koji će podržati njihovo postojanje. Ovu verziju kosmološkog argumenta je prihvatio Toma Akvinski.[2]

Djela[uredi - уреди]

Avicenin Kanon medicine

Napisao je oko 450 djela o raznim temama, najvećim dijelom na arapskom, ali takode i na perzijskom jeziku.[2] Sačuvano je više od stotinu njegovih spisa: o filozofiji, nauci, religiji, lingvistici i književnosti.[3]

  • „Velika filozofska enciklopedija“, Avicenino kapitalno djelo, podeljena je na logiku, fiziku, matematiku i metafiziku. Po naređenju kalifa spaljena je 1160. u Bagdadu.[5]
  • „Iscjeljenje“, filozofsko djelo sa kojim se srednjovekovna zapadna filozofija upoznala putem Al-Gazalijevog rezimea, kao i prijevoda na latinski.
  • Kanon medicine“, čuveno Avicenino djelo koje je nekoliko vijekova služio ljekarima Istoka i Zapada.

Izvori[uredi - уреди]

  1. Charles F. Horne (1917), ed., The Sacred Books and Early Literature of the East Vol. VI: Medieval Arabia, p. 90-91. Parke, Austin, & Lipscomb, New York. (cf. Ibn Sina (Avicenna) (973-1037): On Medicine, c. 1020 CE, Medieval Sourcebook.)
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Avicena, Oksfordski filozofski rečnik, Sajmon Blekburn, Svetovi, Novi Sad, 1999. ISBN 86-7047-303-8
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Ibn Sina, Enciklopedija živih religija, Nolit, Beograd, 2004.
  4. Avicenna (Ibn Sina): Muslim Physician And Philosopher of the Eleventh Century, p. 38, Rosen Publishing, ISBN 1-4042-0509-8.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Avicena, Filozofija, Enciklopedijski leksikon, Mozaik znanja, Beograd 1973.
  6. Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.

Vanjske veze[uredi - уреди]