Geografija naselja

Izvor: Wikipedia
Petra (Sirija), jedan od prvih osnovanih gradova na svetu

Geografija naselja je geografska disciplina, deo društvene geografije. Bavi se proučavanjem naseljenih mesta i njihove teritorijalne mreže i sistema. Istražuje tipologiju naselja, geografske pretpostavke njihovog postanka i razvoja, grupne oblike naseljavanja, ukupan boroj nekih naselja u nekoj oblasti ili državi itd.

Istorijat[uredi - уреди]

Sela se proučavaju 10.000 godina, a gradovi oko 6.000 godina. Prve naučne osnove geografiji naselja dali su Aleksandar fon Humbolt, Fridrih Racel i Karl Riter. Kod nas je osnivač Jovan Cvijić, a nagli razvoj doživljava tokom 1950-ih godina.

Pojava i razvoj[uredi - уреди]

Geografija naselja je prošla kroz nekoliko faza razvoja. Od pojave prvi geografskih znanja do naučnog utemeljenja. Tom prilikom nauka je prošla kroz brojne teorijsko-filozofske pravce (determinizam, posibilizam, pragmatizam itd).

Faze razvoja nauke[uredi - уреди]

Geografija naselja je prošla kroz tri faze razvoja:

  • deskriptivna (opisna) — od pojave prvih poimanja do naučnog utemeljenja,
  • naučna (ekstrikativna) — od kraja XVIII veka do kraja Prvog svetskog rata i
  • primenjena (aplikativna) - od sredine 1930-ih do danas.

Predmet proučavanja[uredi - уреди]

Urbano naselje

Uopšteno rečeno predmet proučavanja geografije naselja je naselje, kao osnovna naseobinska jedinica. Postoje dva shvatanja o predmetu proučavanja:

  • proučavanje postanka, položaja, tipa i istorija istorijskog i geografskog razvoja (gradska i seoska naselja)
  • proučavanje bitnih fizičkih, društvenih i regionalnih karakteristika i zakonitosti (svi tipovi naselja)

Podela geografije naselja[uredi - уреди]

Geografija naselja se može podeliti na sledeći način:

  • Teorijska (opšta) — bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke,
  • Ruralna geografija — bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
  • Urbana geografija — bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
  • Geografija privremenih naselja — bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i
  • Aplikativna geografija — bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje).

Podela geografije naselja

Geografija naselja se može podeliti na sledeći način: Teorijska (opšta) — bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke, Ruralna geografija — bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika, Urbana geografija — bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika, Geografija privremenih naselja — bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i Aplikativna geografija — bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje)..itd

Vrste naselja[uredi - уреди]

Kamp

Naselja se mogu podeliti na stalna i privremena:

Veza sa drugim naukama[uredi - уреди]

Geografija naselja je samostalna disciplina, koja je tesno povezana sa nekoliko nauka. Na prvom mestu, sa geografijom, kao osnovnom naukom o prostoru. Veza sa sociologijom ogleda se u proučavanju osnovnih odlika stanovništva, gde se jednim delom primenjuju i psihološka znanja. Ekonomska geografija obezbeđuje znanja o poljoprivrednim i industrijskim karakteristikama naselja i na kraju bliska veza ostvaruje se i sa ostalim društvenim i fizičkim naukama u okviru geografije, na prvom mestu geografija stanovništva, geomorfologija, pedologija, i dr.

Vidi još[uredi - уреди]

Ribarsko naselje

Literatura[uredi - уреди]

  • Matilo, Natalija (2005): Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd
  • Stamenković, Srboljub i Bačević, Milan (1992): Geografija naselja, Geografski fakultet, Beograd