Crkva svetog Ahilija u Arilju

Izvor: Wikipedia
Za crkvu posvećenu istom svecu u Prespi, pogledajte članak crkva Svetog Ahilija.
Crkva Svetog Ahilija
Crkva svetog Ahilija u Arilju
Pogled na crkvu Svetog Ahilija
Osnovni podaci
Mesto: Arilje, Opština Arilje
 Srbija
Vrsta spomenika: utvrđeni manastir (danas crkva)
Vreme nastanka: XIII vek
Tip spomenika: Spomenik kulture od izuzetnog značaja
Stepen zaštite:
Vlasnik: Republika Srbija
Nadležna ustanova za zaštitu:
Nadležna institucija
Sedište:
Adresa:
Internet strana: [http:// ]
Vikimedija ostava Vikimedija ostava ima multimedijalne
fajlove vezane za Crkva Svetog Ahilija Vikimedija ostava

Crkva Svetog Ahilija je smeštena na uzvišenju u središtu današnjeg Arilja i zadužbina je kralja Dragutina (kralj Srbije 12761282, kralj Srema 12821316) sa kraja XIII veka. Ima osnovu jednobrodne građevine sa narteksom i egzonarteksom, a podignuta je u Raškom stilu, u kome jedinstvena po svojim vitkim, izduženim proprocijama i fasadama raščlanjenim pilastrima i slepim arkadama[1]. Izrada freskopisa je završena 1296. godine i izrađen je tradicijama monumentalnog stila srpskog freskoslikarstva XIII veka, a u njemu se ističu portreti samog Dragutina, zatim njegove supruge Kataline i njihovih sinova (Urošic i Vladislav), kao i njegovog brata, kralja Milutina (12821321). Manastir je postojao i pre Dragutinovog doba, a u njemu je od 1219. godine[2] bilo sedište Moravičkog episkopa. Sam lokalitet je možda kao manastir postojao još od doba cara Samuila (9761014), koji je svetom Ahiliju podigao veliki manastir u svojoj prestonici Prespi. Manastir je bio episkopsko sedište i 1433. godine, a 1650. godine se pominje kao zapusteo. Krajem XIX veka u crkvi se nalazio prazan grob svetog Ahilija, a srpski rodoslovi navode da je u njoj bio sahranjen i Dragutinov sin Urošic, iz čijih moštiju je teklo miro[2].

Konzervatorski radovi na crkvi su okončani 1996. godine, a sama građevina se nalazi pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od izuzetnog značaja[3][1].

Građevina[uredi - уреди]

Crkva svetog Ahilija je podignuta na ostacima manastirske crkve u kojoj je bilo sedište episkopije Moravičke od 1219. godine. Crkva osnovu jednobrodne građevine, nad kojom se uzdiže kupola, sa narteksom i nešto kasnije dograđenim egzonarteks, tako po osnovi odgovara crkvama Raškog stila, razvijene osnove. Oltarski deo joj je trodelan, pevnice imaju pravougaonu osnovu, a pojedina arhitektonska rešenja je čine jedinstvenom među crkvama Raškog stila. Sama kupola ima šest prozora, što je redak slučaj kod srpskih crkava[4].

Slikarstvo[uredi - уреди]

Ktitorski portret kralja Dragutina

Prema natpisu očuvanom u crkvi, njen živopis je završen 1296. godine i nadovezuje se na tzv. zlatni vek srpskog slikarstva, koji svoj vrhunac dostiže slikarstvom Sopoćana (12631268). Danas je u delimično očuvan, najviše u narteksu, u nešto manjoj meri u naosu, dok su u egzonarteksu očuvani samo mali fragmenti.

U prvoj zoni freskopisa u naosu prikazani su, u stojećem položaju, sveci iz dinastije Nemanjića sa srpskim episkopima i arhiepiskopima, kao svojevrsna potvrda jedinstva države i crkve u Nemanjićkoj Srbiji[1]. Iznad njih su prikazane scene iz života Presvete Bogorodice, Veliki praznici i Hristova stradanja. Đakonikon je ukrašen prizorima iz života svetog Nikole, dok su u apsidi predstavljene evharističke teme.

Ktitorski portret kralja Dragutina sa modelom crkve, nalazi se u donjoj zoni narteksa. U istom nivou se nalaze i portreti njegovog brata, supruge i sinova, dok su iznad njih prikazani vaseljenski sabori i teme iz Starog zaveta.

Vidi još[uredi - уреди]


Reference[uredi - уреди]

  1. 1.0 1.1 1.2 Spomenici kulture u Srbiji: Crkva Sv. Ahilija (sajt SANU) ((sh)) ((en))
  2. 2.0 2.1 Vasilije Marković, „Pravoslavno monaštvo i manastiri u srednjovekovnoj Srbiji“ (prvo izdanje), Sremski Karlovci, 1920.
  3. „Spomenici kulture od izuzetnog značaja“ (Ministarstvo kulture Republike Srbije) ((sh))
  4. Aleksandar Deroko, „Monumentalna i dekorativna arhitektura u srednjovekovnoj Srbiji“ (treće dopunjeno izdanje), Beograd, 1985.

Literatura[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]