Ateizam
Ateizam (od grčkog α - "ne" ili "bez" + Θεος - "bog"; doslovno "bezbožje", "bezbožnost") je stajalište da nema bogova. U širem smislu, označava nevjerovanje u boga i konzistentan je sa agnosticizmom.[1] U užem smislu, ateizam je stav da nema božanstva; ova uporaba je postala standardnom.[2][3]
Ateizam je opozicija teizmu,[4][5] koji je u svom najopštijem obliku verovanje da postoji barem jedno božanstvo.[5][6] Najčešće se vezuje za filozofske škole materijalizma, agnosticizma, empirizma ili racionalizma, ali nije nužno. Kroz istoriju se često primjenjuje i na one sa odrečnim stavom prema zvaničnoj religiji.
Termin ateizam je u početku imao negativno značenje kojim su označavane osobe koje su odbijale da veruju u ono u šta su tada verovali širi slojevi društva. Širenjem slobodoumlja, naučnog skepticizma i potonje kritike religije, značenje reči je primilo uže značenje. Prve osobe koje su se izjašnjavale kao ateisti pojavili su se u 18. veku.[7]
Ateisti su skeptični prema tvrđenjima o natprirodnim pojavama, obrazlažući svoj stav nedostatkom empirijskih dokaza. Takođe, ateisti su ponudili brojne razloge za neverovanje u bilo koje božanstvo. Među njima su problem zla, argument protivrečnih otkrovenja i argument neverovanja. Drugi razlozi za ateizam spadaju u spektar od filozofskih do društvenih i istorijskih. Iako su neki ateisti prihvatili sekularne filozofije,[8][9] Ne postoji jedna ideologija ili skup pravila o ponašanju koji svi ateisti poštuju.[10]
U zapadnom svetu, ateisti se smatraju nereligioznim i nespiritualnim osobama.[11] Međutim, ateizam postoji u nekim religijskim sistemima, kao što su đainizam, budizam i hinduizam. Đainizam i neki vidovi budizma ne propovedaju verovanje u bogove.[12]
Sadržaj/Садржај |
Etimologija [uredi - уреди]
U ranoj Antičkoj Grčkoj, pridev (ἄθεος (od odričnog prefiksa ἀ- i θεός "bog") je značio „bezbožan“. Prvim put se koristio kao cenzorski izraz koji je otprilike značio „sraman“ ili „grešan“. U 5. veku pne. reč je počela da se upotrebljava da označi odlučnije i aktivnije bezbozništvo u smislu „kvarenja odnosa sa bogovima“ ili „negiranja bogova“. Reč ἀσεβής (asebēs) je kasnije počela da se upotrebljava protiv onih koji su bez stida negirali ili nepoštovali lokalne bogove, čak i ako su verovali u njih. Moderni prevodi klasičnih tekstova ponekad daju atheos kao „ateistički“. Kao apstraktna imenica postojala je reč ἀθεότης (atheotēs). Ciceron je preslovio ovu grčku reč u latinsku atheos. Ova reč se često koristila u raspravama između ranih hrišćana i helenista, u kojoj je svaka strana tako opisivala onu drugu u pežorativnom smislu.[13]
U engleskom jeziku reč atheist (od francuske athée), u značenju "onaj koji poriče ili ne veruje u postojanje bogova",[14] prethodi reči atheism, a prvi put se koristila najranije od 1566. godine,[15] i ponovo od 1571.[16] Reč atheist (ateistički) kao izraz za praktično neverništvo se počela koristi najranije od 1577.[17] Reč atheism (ateizam) je izvedena od francuske reči athéisme, i pojavljuje se u engleskom oko 1587.[18] Ranije delo, iz oko 1534, je koristilo reč atheonism.[19][20] Povezane reč su nastale kasnije: deist in 1621,[21]theist 1662. godine,[22]deism 1675. godine,[23] i theism 1678. godine.[24]
Karen Armstrong je napisala da je „tokom 16. i 17. veka, reč „ateista“ još uvek bila rezervisana isključivo za polemiku... Reč „ateista“ je bila uvreda. Niko nije ni sanjao da nazove sebe ateistom.“[7] Sredinom 17. veka još uvek se smatralo da je nemoguće ne verovati u boga;[25] reč ateista je značilo neprihvatanje trenutnog poimanja božanskog.[26]
Reč ateizam se prvi put upotrebila u Evropi krajem 18. veka da se opiše samopriznato izričito neverovanje u monoteističkog avramskog boga. Delimično zahvaljujući svojoj širokoj upotrebi u monoteističkom zapadnom društvu, reč ateizam obično znači „neverovanje u boga“, više nego uoštenije „neverovanja u božanstva“. U modernim radovima, jasna razlika između ove dve definicije se ne pravi. U engleskom jeziku, arhaično značenje reči atheism je je značilo samo neverovanje u jednog boga, a ne i u politeistička božanstva. Na osnovu ovoga je u 19. veku skovana zastarela reč adevism da označi neverovanje u politeistička božanstva.[27] Početkom 20. veka, globalizacija je doprinela širenju reči ateizam na neverovanje na sve vidove božanstava, iako je u zapadnom svetu česta pojava da se ateizam označi prosto kao „neverovanje u Boga“.[28]
Neki ateisti su se usprotivili samoj prirodi reči "ateizam". U svojoj knjizi Letter to a Christian Nation, Sem Haris je napisao:[29]
„Zapravo, „ateizam“ je reč koja ne bi trebalo ni da postoji. Nikom nije nikad potrebno da se izjasni kao „neastrolog“ ili „nealhemičar“. Nemamo reči za ljude koji sumnjaju da je Elvis još uvek živ ili da su vanzemaljci prešli galaksiju samo da bi uznemiravali farmere i njihovu stoku. Ateizam je ništa drugo do buka koju razumni ljude prave u prisustvu neosnovanih religioznih verovanja.“
Historija ateizma [uredi - уреди]
Iako izraz ateizam potiče iz Francuske iz 16. veka,[18] ideje koje bi danas bile priznate za ateističke su zabeležene od vedskog perioda i antike.
Rana indijska religija [uredi - уреди]
Ateističke ideje su pronađene u ranim indijskim školama i postojale su u vreme vedizma.[30] Od šest pravovernih škola indijske filozofije, samkhja - najstariji filozofski sistem koji ne prihvata postojanje bogova - rana mimansa takođe odbijaju postojanje Boga.[31] Rana mimansa ne samo da ne prihvata boa, već tvrdi da su ljudske akcije dovoljne da stvore potrebne okolnosti da bi se uživalo u plodovima svoga rada.[32] Potpuno materijalistička i antiteistika škola čarvaka (poznata i pod imenom nastika ili lokajta) koja je nastala u Indiji oko 6. veka pne. je verovatno najizraženija ateistička škola filozofije u Indiji, slična grčkoj kirenskoj školi. Ova grana indijske filozofije je kasifikovana kao heterodoksna zbog svoj negiranja autoriteta veda i zbog toga se ne smatra delom šest pravovernih škola hinduizma, ali je važna pomena kao dokaz materijalističkog pokreta u hinduizmu.[33] Negiranje boga kao tvorca se takođe vidi u đainizmu i budizmu.[34]
Antika [uredi - уреди]
Zapadnjački ateizam ima svoje korene u presokratovskoj grčkoj filozofiji, ali se nije pojavio kao poseban pogled na svet sve do kraja doba prosvećenosti.[35] Grčki filozof iz 5. veka pne. Dijagora je poznat kao „prvi ateista“,[36] i citiran je od mislilaca kao što je Ciceron u svojoj knjizi O prirodi bogova.[37] Anaksagora je tvrdio da je Sunce usijan kamen, a ne božanstvo otelotvoreno u bogu Heliosu. Kritija je video religiju kao ljudski izum koji je koristi za zastraši ljude da prate moralni red.[38] Atomisti kao što je Demokrit su pokušali da objasne svet na čisto materijalistički način, bez referenci na duhovno ili mistično. Drugi presokratovsi koji su verovatno imali ateističke poglede na svet su Prodik i Protagora. U 3. veku pne. grčki filozofi Teodor Bezbožnik[37][39] i Straton[40] nisu verovali u postojanje bogova. Teodor Bezbožnik je bio proteran iz svog grada zbog neverovanja u bilo koje božanstvo.
Sokrat je bio optužen za bezbožnost (vidi Eutiprova dilema) na osnovu toga što je inspirisao ljude da sumnjaju u državne bogove.[41] Iako je osporio optužbu da je „potpuni ateista“,[42] kazavši da ne može da bude ateista jer veruje u duhove,[43] Sokrat je na kraju osuđen na smrt. Sokrat se takođe molio u Platonovom dijalogu Fedar[44] i govorio je „po Zevsu“ u dijalogu „Država“.[45]
Euhemer je objavio svoj stav da su bogovi samo deifikovani vladari, osvajači i osnivači iz prošlosti, i da su njihovi kultovi i religija bili u osnovi nastavak nestalih kraljevstava i ranih političkih struktura.[46] Iako nije bio strogi ateista, Euhemer je kasnije kritikovan da je „proširio ateizam na celoj naseljenoj Zemlji brisanjem bogova“.[47]
Atomistički materijalista Epikur je osporio mnoge religijske doktrine, među kojima su postojanje zagrobnog života ili ličnog boga; smatrao je da je duša čisto materijalna i smrtna. Iako epikurejstvo nije negiralo postojanje bogova, on je verovao, da ako oni postoji, da nisu zainteresovani za čovečanstvo.[48]
Rimski pesnik Lukrecije se složio sa tim, da ako postoje bogovi, da su oni nezaiteresovani za čovečanstvo i nesposobni da utiču na prirodu i svet. Zbog ovoga je verovao da se čovečanstvo ne mora plašiti natprirodnog. Lukrecije je izložio svoje epikurejske poglede na kosmos, atome, dušu, smrtnost i religiju u knjizi „Ο suštini stvari“,[49] koja je popularizovala Epikurovu filozofiju u Starom Rimu. Julije Cezar, koji je znatno naginjao ka epikurejstvu, je takođe odbacio ideju o zagrobnom životu, što je na primer dovelo do njegovog prigovora protiv smrtne kazne na suđenju Katilini, na kom je on govorio protiv stoicizma Katona Mlađeg.[50]
Rimski filozof Sekst Empirik zastupao je jednu formu skepticizma poznatu kao pironizam po kojoj bi ljudsko biće trebalo da prestane da donosi sud o bukvalno svim verovanjima jer ništa na ovom svetu nije nasledno zlo, i da je ataraksija (duševni mir) moguća ukoliko se suzdrži od osuđivanja. Veliki deo njegovih dela koja su uspela da se održe do danas, izvršila su jak uticaj na kasnije filozofe.[51]
Značenje reči „ateist“ se smanjilo tokom antike. Rani hrišćani su nazivani ateistima od nehrišćana zbog svog neverovanja u paganske bogove.[52] Za vreme Rimskog carstva, hrišćani su bili pogubljivani zbog negiranja rimskih bogova i posebno zbog neobožavanja careva. Kada je hrišćanstvo postalo državna religija u Rimskom carstvu 381. godine za vreme cara Teodosija I, mišljenje o vjeri (jeres) je postalo kažnjiv prestup.[53]
Od ranog srednjeg veka do renesanse [uredi - уреди]
Izražavanje ateističkih ideja je bilo retko u Evropi tokom srednjeg veka, jer je bilo kažnjivo; metafizika, religija i teologija su bile od dominantnog interesa.[54] Međutim, u ovom periodu postojali su pokreti koji su istupali heterodoksne koncepcije hrišćanskog boga, uključujući različite poglede na prirodu, transcedentnost ili poznavanje boga. Individualci i grupe kao što su Jovan Skot Eriugena, David od Dinana, Amalrik iz Bena i Bratstvo slobodnog duha su zadržali hrišćanske poglede uz panteističke tendencije. Panteisti su često bili svrstavani u istu grupu sa ateistima zbog „čudnovatosti“ njihovog pogleda na božansko. Nikola Kuzinski je sastavio fideizam koji je nazvao „O učenom neznanju“ (lat: De Docta Ignorantia), tvrdeći da je bog izvan ljudske kategorizacije i da je ljudsko znanje o bogu ograničeno pretpostavkama. Vilijam Okamski je inspirisao antimetafizičke tendencije sa svojim nominalističkim ograničenje ljudskog znanja samo na objekte, i tvrdio je da je božanska suština intuitivno ili racionalno neshvatljiva za ljudski razum. Sledbednici Vilijama Okamskog, kao što su Jovan Mirekurski i Nikola Otrkurski su produbili ovo shvatanje. Rezultirajuća podela između vere i razuma je uticala na kasnije teologe kao što su Džon Viklif, Jan Hus i Martin Luter.[54]
Renesansa je uticala mnogo da se proširi obim slobodnog mišljenja i skeptičnog istraživanja. Pojedinci, kao što su Leonardo da Vinči i Galileo Galilej, su zagovarali eksperimentisanje kao način objašnjavanja i suprotstavili su se argumentima od verskih autoriteta. Drugi kritičari religije i Crkve u ovom periodu bili su Nikolo Makijaveli, Bonavantur de Perie i Fransoa Rable.[51]
Moderno doba [uredi - уреди]
Renesansa i doba refomacije su period u kome je došle do oživljavanja verske revnosti, što se vidi iz širenju novih verskih redova, bratstava i masovnom pobožnošću u katoličkom svetu, kao i pojave strogih protestantskih grupa, kao što su kalvinisti. Ovaj period međuverskog rivalstva dozvolio je čak i širi obim teološkog i filozofskog razmatranja, od kojih će se mnogi kasnije koristiti da unaprede skeptični religijski pogled na svet.
Kritika hrišćanstva je sve češća u 17. i 18. veku, naročito u Francuskoj i Engleskoj, gde se čini da je nastala verska slabost, kako kaću savremeni izvorima. Neki protestantski mislioci, kao što je Tomas Hobs, zastupali su materijalističku filozofiju i skepticizam prema natprirodnim pojavama, dok je jevrejsko-holandski filozof Baruh Spinoza odbacio božansko proviđenje u korist panenteističkog naturalizma. Do kraja 17. veka, za deizam se otvoreno zalažu intelektualci kao što je Džon Toland koji je skovao termin „panteista“. Uprkos svojim podsmesima uperenim prema hrišćanstvu, mnogi deisti su prezirali i ateizam. Prvi poznati ateista koji je odbacio deističku podlogu i otvoreno negirao postojanje bogova bio je Žan Meslije, francuski sveštenik koji je živeo početkom 18. veka.[56] Meslije je izneo mišljenje da je religija sredstvo za kontrolisanje masa, a slična ideja će kasnije implicitno biti prisutna i u marksističkoj misli. Njega su pratili drugih otvoreni ateistički mislioci, kao što su baron Holbah i Žak Andre Nežon.[57] Filozof Dejvid Hjum razvio skeptičnu epistemologiju utemeljenu na empirizmu, podrivajući metafizičku bazu prirodne teologije.
Francuska revolucija je izvela ateizam i antiklerikalni deizam iz salona u javnu sferu. Glavni cilj Francuska revolucija bio je restrukturiranje i podređenost sveštenstva prema državi kroz Građanski ustav sveštenstva. Ovaj pokušaj je doveo do antiklerikalnog nasilja i proterivanja mnogih sveštenika iz Francuske. Haotična politička dešavanja u revolucionarnom Parizu na kraju su omogućila još radikalnijim jakobincima da preuzmu vlast 1793. godine, nakon čega je nastupila Vladavina terora. Jakobinci su bili deisti i uveli su Kult vrhovnog bića, kao novu francusku državnu religija. Neki ateisti okupljeni oko Žaka Heberta su umesto toga nastojali da uspostave kult razuma, oblik pseudo-ateističke religije sa boginjom koja personifikuje razum. Oba pokreta delimično doprineli pokušaja da se nasilno dehrišćanizuje Francuska. Kult razuma okončao se posle tri godine kada su jakobinci giljotinirali njegovo vođstvo, uključujući i Žaka Heberta. Antiklerikalni progoni okončani su Termidorskom reakcijom.
Napoleonovo doba institucionalizovalo je sekularizaciju francuskog društva, i izvelo revoluciju u severnu Italiju, u nadi da će doprineti stvaranju savezničkih republika. U 19. veku ateisti su doprineli političkim i socijalnim revolucijama, ubrzavajući nemire iz 1848. godine, rizorđimento u Italiji, kao i rast međunarodnog socijalističkog pokreta.
U drugoj polovini 19. veka, ateizam se proširio pod uticajem racionalističkih i slobodoumnih filozofa. Mnogi ugledni nemački filozofi tog vremena negirali su postojanje božanstava i bili su kritičari religije, a među sima su se nalazili Ludvig Fojerbah, Artur Šopenhauer, Maks Štirner, Karl Marks i Fridrih Niče. Njemačka rasprava o ateizmu, (Atheismusstreit) koja je na univerzitetu u Jeni vođena povodom Fichteovih gledišta, okončana je njegovim otpuštanjem s univerziteta. Karl Marks je religiju nazivao opijumom za narod.
Od 1900. na ovamo [uredi - уреди]
|
„Ja ne vjerujem u ličnog Boga, i to nikada nisam poricao, već sam to svima jasno stavio do znanja. A ako ima išta u meni što se može nazvati religioznim, to je onda moje bezgranično divljenje nad strukturom svijeta, u onoj mjeri u kojoj nam to naša nauka može razotkriti.[55]“
|
Ateizam je u 20. veku, naročito u vidu praktičnog ateizma, napredovao u mnogim društvima. Ateistička misao je priznata u širokom spektru drugih, širih filozofija, kao što su egzistencijalizam, objektivizam, sekularni humanizam, nihilizam, anarhizam, logički pozitivizam, marksizam, feminizam[58] i opšti naučni i racionalistički pokretu.
Logički pozitivizam i scijentizam su utrli put neopozitivizmu, analitički filozofiji, strukturalizmu i naturalizmu. Neopozitivizam i analitička filozofija odbacuju kalsični racionalizam i metafiziku u korist strogog empirizma i epistemološkog nominalizma. Zagovornici kao što su Bertrand Rasel su nedvosmisleno odbacili veru u boga. Ludvig Vitgenštajn je u svojim ranim radovima pokušao da odvoji metafizički i natprirodni jezik iz racionalnog diskursa. Alfred Ejer je podvlačio neproverljivost i besmisao verskih tvrdnji, navodeći svoju privrženost empirijskim naukama. Džon Nimejer Findli i Dž. Dž. K. Smart tvrdio da postojanje Boga nije logički neophodno. Prirodnjački i materijalistički monisti poput Džona Djuia je smatrao da bi prirodni svet trebalo da bude osnova svega, negirajući postojanje Boga ili besmrtnosti.[59][60]
U 20. veku se dogodio i proboj ateizma ateizma u politici, raširen tumačenjem dela Marksa i Engelsa. Nakon Oktobarske revolucije, povećanje stepena verske slobode za manjinske religije je trajalo nekoliko godina, pre nego politika staljinizma pokrenula progon religije. Nekoliko komunističkih država se usprotivilo religiji i uvelo državni ateizam[61], među kojima su bivši Sovjetski Savez, Albanija, a još uvek i Kina, Severna Koreja i Kuba.
Ostali lideri kao što je Perijar Ramasami, istaknuti ateistički indijski lider, su se borili protiv hinduizma i bramana u cilju okončanja diskriminacije i podele ljudi u ime religije i kasti.
Godine 1966, časopis Tajm je postavio pitanje: „Je li Bog mrtav?“[62] kao odgovor na teološki pokret Smrt boga, navodeći procene da skoro polovina svih ljudi u svetu živelo u državama na čijem čelu su antireligiozni režimi, dok milioni ljudi u Africi, Aziji i Južnoj Americi nemaju znanje o jednom Bogu.[63]
Godine 1967. albanska vlada Envera Hodže je najavila zatvaranje svih verskih institucija u zemlji, izjavivši da je Albanija prvi zvanično ateistička država na svetu.[64], mada je poštovanje religije u Albaniji obnovljeno 1991. Ovi režimi su ojačali negativne asocijacije na ateizam, posebno tamo gde antikomunistička osećanja bila jaka kao u SAD, uprkos činjenici da su neki istaknuti ateisti bili i antikomunisti.[65]
Od pada Berlinskog zida, broj aktivnih antireligioznih režima je znatno smanjen. Timoti Šah je 2006. napisao da je primetio „globalni trend u svim većim verskim grupama, u kojima pokreti zasnovani na Bogu i uoopšte na veri doživljavaju porast poverenja i uticaja u odnosu na sekularne pokrete i ideologije“.[66] Međutim, Gregori S. Pol i Fil Zakerman smatraju ovo mitom i ukazuju na to da je stvarna situacija je mnogo složenija i nijansirana.[67]
Verski motivisani teroristički napadi 11. septembra 2001. i delimično uspešan pokušaj instituta Diskaveri za promenu nastavnog plana u američkim školama i uključivanje kreacionističke ideje, zajedno sa podrškom koju je Džordž Buš 2005. dao tim idejama, su zajedno postakli ateističke pisce Sema Harisa, Danijela S. Deneta, Ričarda Dokinsa, Viktora Stengera i Kristofera Hičensa da objave knjige koje su postali bestseleri u Americi i širom sveta.[68]
Istraživanje iz 2010. je pokazalo da se osobe koje sebe identifikuju kao ateisti ili agnostici u proseku imaju više znanja o religiji od sledbenika velikih vera. Osobe koje ne veruju su bolje odgovorili na pitanja o centralnim načelima protestantizma i katoličanstva. Samo su mormoni i jevreji postigli isti rezultat kao ateisti i agnostici.[69]
Ateizam 3.0 je pokret u okviru ateizma koji ne veruje u postojanje boga, ali tvrdi da je od religije bilo koristi za pojedince ili društvo, i da je njeno eliminisanje od manjeg značaja od drugih stvari koje bi trebalo da se urade.[70][71]
Definicije i razlike [uredi - уреди]
Pisci se ne slažu kako da najbolje definišu i klasifikuju ateizam,[72] u smislu na koje se natprirodne entitete pojavljuje, da li je to neka tvrdnja ili odsustvo tvrdnje i da li to zahteva svesno, jasno odbijanje. Predložene su različite vrste kategorija da se napravi razlika između različitih oblika ateizma.
Spektar [uredi - уреди]
Neke od nejasnoća i kontroverzi u definisanju ateizma potiču od poteškoće dostizanja konsenzusa o definicijama reči „božanstvo“ ili „bog“. Brojnost drastično različitih koncepicija boga i božanstava prourokuje više ideja koje se odnose na primenu ateizma. Na primer. Antički Rimljani su optuživali hrišćane da su ateisti jer nisu verovali u paganska božanstva. Ovaj problem je postepeno rešen pošto je teizam usvojen kao izraz koji obuhvata verovanja u bilo kakva božanstva.[28]
Zbog širokog skupa fenomena koji se negiraju, ateizam se može suprotstavljati svemu, počevši od verovanja u božanstva, pa do postojanja spiritualnih, natprirodnih ili transcedetalnih koncepata, poput onih u budizmu, hinduizmu, đainizmu i taoizmu.[73]
Implicitni i eksplicitnivi ateizam [uredi - уреди]
Definicije ateizma takođe variraju u stepenu razmiljanja koji neka osoba mora da uloži u ideju bogova da bi se smatrao ateistom. Ateizam je nekada definisam da znači prosto odstustvo verovanja da bilo koje božanstvo postoji. Ova široka definicija bi obuhvatila novorođene i druge osobe koje nisu bili pod uticajem teističkih ideja. Još 1772. godine baron Holbah je rekao da su "sva deca rođena kao ateistička; ona nemaju ideju o bogu."[74] Slično tome Džordž H. Smit (1979) je izjavio: "Čovek koji nije upoznat sa teizmom je ateista samo zato što ne veruje u boga. Ova kategorija bi obuhvatala dete sa konceptualnim kapacitetom da shvati ova pitanja, ali koje je još uvek nesvesno tih pitanja. Činjenicama da to dete ne veruje u boga ga kvalifikuje kao ateistu."[75] Smit je skovao termin implicitni ateizam da označi odsustvo teističkih verovanja bez njihovih svesnih odbacivanja i eksplcitni ateizam da označi uobičajenu definicij svesnog neverovanja. Ernest Nagel se uspotivio Smitovoj definicije ateizma kao prostog odsustva teizma, priznajući samo eksplicitni ateizam kao pravi ateizam.[76]
Pozitivni i negativni ateizam [uredi - уреди]
Filozofi kao što su Entoni Flu,[77] i Majkl Martin,[28] su postavili pozitivni (jak/čvrst) ateizam protiv negativnog (slabog/mekog) ateizma. Pozitivni ateizam je ekplicitno tvrđenje da bogovi ne postoje. Negativni ateizam obuhvata sve druge oblike neteizma. Stoga, prema ovoj kategorizaciji, svako ko nije teista je ili negativni ili pozitivni ateista.[78] Termini slab i jak su relativno novijeg datuma, dok su termini negativni i pozitivni ateizam stariji, koji su se koristili (u malo drugačijem smislu) u filozofskoj literaturi[77] i među katoličkim apologetima.[79] Po ovakvom razgraničenju ateizma, većina agnostika se kvalifikuje kao negativni ateisti.
Većina agnostika vidi svoje poglede drugačijim od ateističkih, smatrajući ga ne više opravdanim od teizma ili tretirajući ih jednako.[80] Tvrdnja o nedostušnosti saznanja za ili protiv postojanja bogova se ponekad vidi kao indikacija da i ateizam zahteva skok vere.[81] U uobičajene ateističke odgovore na ovaj argument spada odgovor da nedokazane verske tvrdnje zaslužuju istu količinu neverovanja kao i sve ostale nedokazane tvrdnje,[82] i da neproverljivost postojanja bogova ne podrazumeva jednaku vrednost bilo koje mogućnosti.[83] Dž. Dž. K. Smart dalje tvrdi da „ponekad neka osoba koja je zapravo ateista može predstaviti sebe kao, čak i strastveno, kao agnostika nerazumno generalizovanog filozofskog skepticizma koji bi nas sprečio da kažemo da znamo sve drugo, osim možda istina matematike i formalne logike.“[59] Zbot tog neki ateistički pisci, kao što je Ričard Dokins više vole da razlikuju teističke, agnostičke i ateističke stavove po verovatnoći koji svaki daju tvrdnji „bog postoji“.[84]
Definicija nemogućeg i nepostojanog [uredi - уреди]
Pre 18. veka, postojanje nekog boga je bilo opšte prihvaćeno u zapadnom svetu da je čak mogućnost istinskog ateizma bila pod znakom pitanja. Ovo se zvalo teistički inatizam - mišljenje da svi ljudi veruju u boga od rođenja; po ovom mišljenju ateisti su prosto negirani.[85]
Postoji i stav da su ateisti skloni da veruju u boga u kriznim trenucima, da se ateisti postaju vernici na samrti i da ne postoje ateisti u rovovima."[86] Neki zagovornici ovog stava tvrde da je prednost religije da vera omogućava ljudima da bolje podnesu teške trenutke, delujući kao opijum za narod. Međutim, postoje i suprotni primeri razočaranja u religiju u teškim trenucima, među kojima bukvalno spadaju i ateisti u rovovima.[87]
Druge upotrebe izraza „pozitivni ateizam“ [uredi - уреди]
Kao što je opisano gore, izrazi pozitivan i negativan su korišćeni u filozofskoj literaturi na sličan način kao i izrazo slab i jak. Međutim, u knjizi „Pozitivni ateizam“ Goparajua Ramančadre Raoa, je uvedena alternativno značenje ovih izraza.[88] Odrastivši u kastinskom hijerarhijskom sistemu sa religioznom podlogom, Gora je tražio sekularnu Indiju i predložio smernice za pozitivnu ateističku filozofiju, koja će promovisati pozitivne vrednosti.[89] Pozitivni ateizam, definisan na ovaj način, podrazumeva takve stvari koje bi bile moralno ispravne, pokazujući razumevanje da pobožni ljudi imaju razloge da veruju, ne pokušavajući da preobrate ili uče druge, i braneći sebe istinoljubivšću umesto traženjem da pobede u bilo kakvom sukobu sa otvorenim kritičarima.
Filozofski koncepti [uredi - уреди]
Najgrublja podela ateističkih argumenata je na praktične i teoretske.
Praktični ateizam [uredi - уреди]
U praktičnom ili pragmatičnom ateizmu, takođe poznatom pod nazivom apateizma, osobe žive kao da nema bogova i objašnjavaju prirodne fenomene bez njihovog pripisivanja nečemu božanskom. Postojanje boga nije obavezno odbačeno, ali se može smatrati bespotrebnim ili beskorisnim; bogovi ne objašnjavaju svrhu života, niti utiču na svakodnevni život, prema ovom mišljenju.[91] Oblik praktičnog ateizma sa implikacijama za naučnu zajednocu je metodološki naturalizam — "tiho usvajanje tvrdnje o flozofskom naturalizmu u okviru naučnog metoda sa ili bez potpunog prihvatanja ili verovanja u njega."[92]
Praktični ateizam može imati različite oblike:
- odsustvo verskih motiva — verovanje u bogove ne motiviše moralne akcije, religiozne akcije ili bilo koji drugi oblik akcije;
- aktivno isključivanje problema boga i religije iz intelektualnih težnji i praktičnih akcija;
- indiferentnost — odsustvo bilo kakovog interesa za probleme bogova i religije;
- nerazumevanje koncepta božanstva.[93]
Teoretski ateizam [uredi - уреди]
Ontološki argumenti [uredi - уреди]
Teoretski ateizam ekplicitno postavlja argumente protiv postojanja bogova, kao odgovor na česte teističke argumente kao što su argument o dizajnu ili Paskalova opklada.
Epistomološki argumenti [uredi - уреди]
Epistemološki ateizam tvrdi da ljudi ne mogu spoznati boga ili utvrdi postojanje boga. Osnova za epistemološki ateizam je agnosticizam, koji ima različite oblike. U filozofiji imanentnosti, božanstvo je neodvojivo od sveta, uključujući ljudski um, i svest svake osobe je zaključana u subjektu. Prema ovom obliku agnosticizma, ovo ograničenju u pogledu onemogućava svaki objektivni zaključak od verovanja u boga do potvrde njegovog postojanja. Racionalistički agnosticizam Kanta i doba prosvećenosti prihvata samo znanje izvedeno iz ljudske racionalnosti; ovaj oblik teizma je stava da bogovi u načelu nisu primetni i stoga se ne može znati da postoje. Skepticizam, zasnovan na idejama Dejvida Hjuma, je stava da je izvesnost nečega nemoguća, pa niko nikad ne može znati za postojanje boga. Određivanje položaja agnosticizma prema ateizmu je nesigurno: ono se može smatrati kao nezavisni, osnovni pogled na svet.[91]
Drugi argumenti za ateizam koji se mogu klasifikovati kao epistemološki ili ontološki, uključujući logički pozitivizam i ignosticizam, navode besmislenost ili nepoznavanje osnovnih izraza kao što je „bog“ ili tvrdnji kao što je „bog je svemoguć“. Teološki nonkognitivizam smatra da stav „bog postoji“ ne iskazuje neki jasan stav, već da je besmislen. Dosta se raspravljalo oko toga da li takve osobe mogu biti tretirane kao ateisti ili agnostici. Dosta se raspravljalo oko toga da li takve osobe mogu biti tretirane kao ateisti ili agostici. Filozofi Alfred Ejer i Teodor M. Drejndž, odbacuju obe kategorije argumentujući svoj stav time da obe kategorije prihvataju da postoji mogućnost da Bog postoji; stoga oni smeštaju nekongnitivizam u posebnu kategoriju.[94][95]
Metafizički argumenti [uredi - уреди]
Metafizički ateizam obuhvata sve doktrine koje drža do metafizičkog monizma. Metafizički ateizam može biti ili apsolutni izričito negiranje postojanja boga povezanog sa materijalističkim monizmom (svi materijalistički trendovi, i u antici i u modernim vremenima) ili relativni - impliticno negiranje boga u svim filozofijama, koje, iako prihvataju postojanje apsolutnog, doživljaj apsolutnog ne poseduje nijednu od osobina koja se pripisuje bogu: trascedenstost, ličnost ili jedinstvo. Relativni ateizam se povezan sa idealističkim monizmomo (panteizam, paneteizam, deizam).[96]
Logički argumenti [uredi - уреди]
Logički ateizam drži da su različite koncepcija bogakoncepcije boga pripisane logički nedslednim osobinama. Ovi ateisti navode deduktivne argumente protiv postojanja boga, koji navode nekomtibilnost između određenih osobina, kao što su savršenstvo, status tvorca, nepromenljivost, sveznanje, sveprisutnost, svemogućnost, sveblagonaklonost, transcendentnost, ličnost (kao osoba), nefizikalnost, pravednost i milost.[97]
Teodicejski ateisti su mišljenja da se svet koji doživljavaju ne može pomiriti sa osobinama koje teolozi često pripisuju bogu ili bogovima. Oni tvrde da su sveznajući, svemogući i sveblagonaklon bog nije usaglašen sa svetu gde postoji zlo i patnja i gde je božja ljubav skrivena od mnogih ljudi.[98] Sličan argument se pripisuje i Sidarti Gautami, utemeljivaču budizma.[99]
Negiranje postojanja bogova [uredi - уреди]
Filozofi poput Ludviga Fojerbaha[100] i Sigmunda Frojda zastupali su mišljenje da su bog i druga religiozna verovanja ljudsko delo, stvoreno da se zadovolje različite psihološke i emocionalne želje i potrebe. Ovo je takođe stav mnogih budista.[101] Karl Marks i Fridrih Engels, ispirisani Fojerbahovim radom, su tvrdili da su bog i religija društvene funkcije, koje koriste oni na vlasti da iskorišćavaju radničku klasu. Prema Mihailu Bakunjinu, "„ideja boga podrazumeva napuštanje ljudskog razuma i pravde; to je najodlučnije negiranje ljudske slobode, i neizostavn se okončava porobljavanjem čovečanstva, u teoriji i u praksi“. Bakunjin je obrnuo Volterov čuveni aforizam „ako bog ne postoji, potrebno ga je izmisliti“, napisavši umesto toga „ako je bog zaista postojao, trebalo bi ga ukinuti“.[102]
Odnos ateizma, religije i morala [uredi - уреди]
Veza sa svetonazorima i društvenim ponašanjem [uredi - уреди]
„Čovjek se spasava samo vjerom, dobra djela nisu potrebna.[103]“
Sociolog Fil Zakerman je analizirao prethodna istraživanja o sekularnosti i neverovanju, i zaključio je da je blagostanje društva u pozitivnoj korelaciji sa nereligioznošću. Njegovi zaključci koji se posebno odnose na ateizam su:[104][105]
- u poređenju prema religioznim ljudima, ateisti i sekularne osobe su manje nacionalističke, antisemitske, rasističke, dogmatske, etnocentričke, autoritativne i sa manje predrasuda i zatvorenog uma.
- u SAD, u državama sa najvećim procentom ateista, stopa ubistava je manja od proseka. U najreligioznijim američkim saveznim državama, stopa ubistava je veća od prosečne.
Ateizam i duhovna verovanja [uredi - уреди]
Za osobe koji se samoidentifikuju kao ateisti se često pretpostavlja da su nereligiozni, ali postoje i neke sledbe unutar velikih religija koje odbacuju postojanje boga tvorca.[106] U poslednjim nekoliko godina, u nekim verskim denominacija se nakupio određen broj otvoreno ateističkih sledbenika, poput humanističkih jevreja[107][108] i hrišćanskih ateista.[109][110][111] koji odbacuju postojanje božanstva, ali se pridržavaju poruka o moralu.
U najužem smislu pozitivni ateizam ne povlači neka specifična verovanja, osim neverovanja u bilo kakvo božanstvo. Zbog toga ateisti mogu da prime širok spektar duhovnih verovanja. Iz istog razloga, ateisti mogu da poseduju širok spektar etičkih verovanja, od moralnog univerzalizma humanizma, koje zagovara da se moralni zakon mora dosledmo primeniti na sve ljude, pa do moralnog nihilizma, koji je stava da je moralnost besmislena.[112]
Božanska zapovest nasuprot etici [uredi - уреди]
Iako je tvrdnja da je „uloga bogova da odlučuju šta je ispravno a šta ne ili nepotrebna ili proizvoljna“ filozofski truizam (obuhvaćen u Platonovoj Eutifronovoj dilemi), argument da moralnost mora poticati od bogova i da ne može postojati bez mudrog tvorca je trajni predmet političke, ali ne toliko i filozofske debate.[113][114] Moralni koncepti kao što je „ubistvo je pogrešno“ se vide kao božanski zakoni, koji zahtevaju božanskog zakonodavca i sudiju. Međutim, mnogi ateisti tvrde da tretiranje moralnosti u zakonskom smislu uključuje lažnu analogiju i da moralnost ne zavisi od zakonodavca u istoj meri kao i zakoni.[115] Drugi ateisti, kao što je Fridrih Niče, se nisu složili sa ovim pogledom i tvrdili su da je moralnost „istinita samo ako je bog istinit - ona stoji ili pada sa verom u boga“.[116][117][118]
Postoje normativni etički sistemi koji ne zahtevaju da principi i pravila potiču od božanstava. Tu spadaju etika vrlina, društveni ugovor, Kantova etika, utilitarizam i Objektivizam. Sem Haris je predložio da moralni recept (etičko donošenje odluke) nije samo pitanje koje je potrebno istražiti u filozofiji, već da se može smišljeno praktikovati nauka o moralnosti. Ipak, svaki takav naučni sistem mora odgovarati na kritike oličene u naturalističkoj zabludi.[119]
Filozofi Suzan Nejman[120] i Džulijen Bagini[121] (između ostalih) tvrde da etičko ponašanje samo zbog božanske zapovesti nije pravo etičko ponašanje, već samo slepa poslušnost. Bagini zastupa stav da je ateizam superiornija osnova za etiku, tvrdeći da je moralna osnova izvan verskih imperativa neophodna da se proceni moralnost imperativa - da bude u stanju da raspozna, na primer, da je „ti ćeš krasti“ nemoralno, čak i ako nečija vera to nalaže - i da stoga ateisti imaju prednost da su skloniji da daju takve ocene.[122] Današnji britanski filozof Martin Koen je ponudio više istorijskih primera biblijskih zapovesti u korist mučenja i ropstva kao dokaz da verske zapovesti prate političke i društvene običaje, a ne obrnuto, ali je takođe primetio da ista težnja izgleda važi i za navodno nepristrasne filozofe.[123] Koen razlaže ovaj argument u više detalja u Političkoj filozofiji od Platona do Maoa, gde tvrdi da je Kuran odigrao svoju ulogu u održavanju društvenih pravila iz ranog 7. veka, uprkos promenama u sekularnom društvu.[124]
Kritika religije [uredi - уреди]
„Religija se temelji, primarno i uglavnom na strahu. Djelimično je to strah od nepoznatog, a djelimično želja kao osjećati da imate neku vrstu starijeg brata koji će stajati iza vas u svim neprilikama i opasnostima. Strah je temelj cijeloj stvari – strah od misterioznog, strah od poraza, strah od smrti. Strah je roditelj okrutnosti, te stoga nije ni čudno da su okrutnost i religija uvijek išle ruku pod ruku.[55]“
Neki istaknuti ateisti, kao što su Bertrand Rasel, Kristofer Hičens, Danijel Denet, Sem Haris i Ričard Dokins, kritikovali su religiju navodeći štetne aspekte religijskih praksi i doktrina.[125] Ateisti se često uključuju u debate sa zagovornicima religije, a debate se ponekad odnose na to da li religije uopšte donose korist pojedincu i društvu.
Jedan argument da religije mogu biti štetne je da oslanjanje abrahamskih religija na božanski autoritet vodi ka autoritarnosti i dogmatizmu.[126] Ateisti takođe navode podatke koji pokazuju vezu između verskog fundamentalizma i opredeljenosti ka nekoj veri (kada se religija održava jer služi skrivenim interesima)[127] i autoritarnosti, dogmatizma i predrasuda.[128] Ovi argumenti, zajedno sa istorijskim događajima za koje se navodi da pokazuju opasnosti od religije, kao što su Krstaški ratovi, džihad, inkvizicija, lov na veštice i teroristički napadi, koriste se kao odgovor na tvrdnje o korisnim efektima verovanja u religiju.[129] Vernici kao kontraargumente navode da su neki režimi koji su se zalagali za ateizam, kao što je Sovjetska Rusija, takođe krivi za masovna ubistva.[130][131]
Broj ateista [uredi - уреди]
Teško je odrediti broj ateista u svetu. Osobe koje odgovaraju na ankete o veri mogu drugačiji definisati ateizam ili praviti drugačiji razlike između ateizma, nereligioznih verovanja i neteističkih religioznih i duhovnih verovanja.[133] Hindus ateista bie mogao sebe da predstavi kao hindusa, iako je u isto vreme ateista.[134] U istraživanju iz 2005. koje je objavljno u Enciklopediji Britanika je pokazalo da nereligiozne osobe čine oko 11,9% svetskog stanovništva, a ateisti 2,3%. Ove brojke ne ubrajaju one koji slede ateističke religije, kao što su neki budisti.[135]
U anketi iz objavljenoj 2006. u Fajnenšl tajmsu je dao procente za Sjedinjene Države i pet evropskih država. Najmanji procenat ateizma je bio u SAD sa samo 4%, dok se procenat ateizma u evropskim državama pokazao znatno višim: Italija (7%), Španija (11%), Ujedinjeno Kraljevstvo (17%), Nemačka (20%) i Francuska (32%).[136][137] Procenti u ovoj anketi za evropske države je sličan onima u zvaničnom istraživanju Evropske unije, koji je pokazao da 18% stanovništva EU ne veruje u nekog boga.[138] Druga istraživanja su procenila procenat ateista, agnostika i drugih nevernika u nekog boga na manje od 10% u Poljskoj, Rumuniji, Kipru i nekim drugim evropskim državamas,[139] i do 85% u Švedskoj, 80% u Danskoj, 72% u Norveškoj i 60% u Finskoj.[140] Prema Australijskom statističkom birou, 19% Australijanaca nema religiju, a u ovu kategoriju su uključeni ateisti.[137] Između 64% i 65% Japanaca su ateisti, agnostici ili ne veruju u boga.[140]
Međunarodno istraživanje je pokazalo pozitivnu vezu između nivopa obrazovanja i neverovanja u neko božanstvo,[104] a istraživanje Evropske unije je pokazalo pozitivnu vezu između ranog napuštanja škole i verovanja u nekog boga.[138] U članku objavljenom u časopisu Nejčer 1998. godine je spomenuto je istraživanje koje je sugerisalo da je verovanje u ličnog bofa ili zagrobni život na najnižem nivou ikada među članovima američke Nacionalne akademije nauka, gde je 7,0% verovalo u boga u poređenju sa 85% među ukupnim stanovništvom SAD.[141] Nasuprot tome, u članku koji je objavio Univerzitet u Čikagu koji je razmatrao gore navedeno istraživanje, objavljeno je da je 76% lekara verovalo u boga, što je više od 7% među naučnicima, ali manje od 85% ukupnog stanovništva.[142] Iste godine, Frenk Selovej sa Masačusetskog tehnološkog instituta i Majkl Šermer sa Kalifornijskog državnog univerziteta su sproveli anketu da je u odabranom uzorku odraslih visokobrazovanih osoba (12% osoba je imalo doktorat, a 62% su imali završeni fakultet) 64% je verovalo u boga i postojala je veza koja je pokazivala da verska ubeđenja opadaju sa nivoom obrazovanja.[143] Inverzna korelacija između religioznosti i inteligencije/obrazovanosti je pronađena u 39 istraživanja sprovedenih između 1927. i 2002.[144] Ovi nalazi se uglavnom podudaraju sa meta-analizom koju je 1958. sproveo profesor Majkl Argajl sa univerziteta Oksford. On je analizirao sedam istraživanja koja su istraživala korelaciju između stava prema religiji i izmerene inteligencije među đacima i studentima iz SAD. Iako je utvrđena jasna negativna korelacija, ova analiza nije otkrila uzrok, ali je napomenuto da su život u autoritativnoj porodici i društveni položaj mogli uticati.[145]
Diskriminacija ateista [uredi - уреди]
██
Ateisti se mogu suočiti sa smrtnom kaznom██
Ateisti se mogu suočiti sa zatvorskom kaznom██
Ateisti imaju manje prava po zakonima.Diskriminacija ateista obuhvata progone i diskriminaciju sa kojom se suočavaju ateisti i oni za koje se sumnja da su ateisti u prošlosti i sadašnjosti. Zbog različitih istorijskih i kulturnih definicija ateizma, oni koji su diskriminisani možda ne mogu da se smatraju pravim ateistima po današnjim standardima.
U ustavnim demokratijama, pravna diskriminacija ateista nije česta, ali neki ateisti i ateističke grupe, pogotovu one u Sjedinjenim Državama, protestuju protiv zakona, pravila i institucija koje smatraju diskriminatornim. U nekim islamskim zemljama, ateisti mogu da se suoče sa ograničenim pravima ili čak sa smrtnom kaznom u slučaju apostasije.
Izvori [uredi - уреди]
- ↑ *Nielsen, Kai (2010). "Atheism". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- Edwards, Paul (2005) [1967]. "Atheism". In Donald M. Borchert. The Encyclopedia of Philosophy. Vol. 1 (2nd ed.). MacMillan Reference USA (Gale). p. 359. ISBN 0028657802.
- ↑ The Cambridge Dictionary of Philosophy (1999) , pg. 59. "Atheism", the view that there are no gods. A widely used sense denotes merely not believing in God and is consistent with agnosticism. A stricter sense denotes a belief that there is no God; this use has become the standard one.
- ↑ Rowe, William L. (1998). "Atheism". In Edward Craig. Routledge Encyclopedia of Philosophy. Taylor & Francis. ISBN 9780415073103. http://books.google.ca/books?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge&source=bl&ots=D7oHkocuKE&sig=IOLNADKE-9gpnREO-S8QJfJft3g&hl=en&ei=3kpQS8_sBYyQtgOKltGKCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CB8Q6AEwBg#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "Definitions: Atheism". Department of Religious Studies, University of Alabama. http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ 5.0 5.1 Oxford English Dictionary (2nd ed.). 1989. "Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism"
- ↑ "Merriam-Webster Online Dictionary". http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism. pristupljeno na 09. 04. 2011.. "belief in the existence of a god or gods"
- ↑ 7.0 7.1 Armstrong, Karen (1999). A History of God. London: Vintage. ISBN 0-09-927367-5.
- ↑ Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". The Oxford Companion to Philosophy. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0.
- ↑ Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in Martin 2007, pp. 122–131.
- ↑ Baggini 2003, pp. 3–4.
- ↑ Cline, Austin (2005). "Buddhism and Atheism". about.com. http://atheism.about.com/b/2005/11/28/buddhism-and-atheism.htm. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Kedar, Nath Tiwari (1997). Comparative Religion. Motilal Banarsidass. p. 50. ISBN 81-208-0293-4.
- ↑ Drachmann, A. B. (1977 ("an unchanged reprint of the 1922 edition")). Atheism in Pagan Antiquity. Chicago: Ares Publishers. ISBN 0-89005-201-8. http://books.google.com/?id=cguq-yNii_QC&dq=Atheism+in+Pagan+Antiquity&printsec=frontcover&q=. "Atheism and atheist are words formed from Greek roots and with Greek derivative endings. Nevertheless they are not Greek; their formation is not consonant with Greek usage. In Greek they said atheos and atheotēs; to these the English words ungodly and ungodliness correspond rather closely. In exactly the same way as ungodly, atheos was used as an expression of severe censure and moral condemnation; this use is an old one, and the oldest that can be traced. Not till later do we find it employed to denote a certain philosophical creed."
- ↑ OED, Atheist
- ↑ Martiall, John (1566). A Replie to Mr Calfhills Blasphemous Answer Made Against the Treatise of the Cross. English recusant literature, 1558–1640. 203. Louvain. p. 51. http://books.google.com/books?id=20snAQAAIAAJ&q=%22to%20entre#v=snippet&q=atheist&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Rendered as Atheistes: Golding, Arthur (1571). The Psalmes of David and others, with J. Calvin's commentaries. pp. Ep. Ded. 3. "The Atheistes which say..there is no God." Translated from Latin.
- ↑ Hanmer, Meredith (1577). The auncient ecclesiasticall histories of the first six hundred years after Christ, written by Eusebius, Socrates, and Evagrius. London. p. 63. OCLC 55193813. "The opinion which they conceaue of you, to be Atheists, or godlesse men."
- ↑ 18.0 18.1 Rendered as Athisme: de Mornay, Philippe (1587). A Woorke Concerning the Trewnesse of the Christian Religion: Against Atheists, Epicures, Paynims, Iewes, Mahumetists, and other infidels [De la vérite de la religion chréstienne (1581)]. Translated from French by Arthur Golding & Philip Sidney. London. pp. xx. 310. "Athisme, that is to say, vtter godlesnes."
- ↑ Vergil, Polydore (c1534). English history. http://books.google.ca/books?id=gW-gAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=vergil+english+history&hl=en&ei=Ptg_Ta22BZL2swPzuYCeCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=Godd%20would%20not&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011.. "Godd would not longe suffer this impietie, or rather atheonisme."
- ↑ The Oxford English Dictionary also records an earlier, irregular formation, atheonism, dated from about 1534. The later and now obsolete words athean and atheal are dated to 1611 and 1612 respectively. prep. by J. A. Simpson ... (1989). The Oxford English Dictionary (Second ed.). Oxford University Press, USA. ISBN 0-19-861186-2.
- ↑ Burton, Robert (1621), deist, http://books.google.com/books?id=cPgveWnCdRcC&printsec=frontcover&dq=anatomy+of+melancholy&hl=en&ei=p610TbKxEYi-sQOk5dDwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=deists&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011.
- ↑ Martin, Edward (1662). "Five Letters". His opinion concerning the difference between the Church of England and Geneva [etc.]. London. p. 45. "To have said my office..twice a day..among Rebels, Theists, Atheists, Philologers, Wits, Masters of Reason, Puritanes [etc.]."
- ↑ Bailey, Nathan (1675). An universal etymological English dictionary. http://books.google.com/books?id=CFBGAAAAYAAJ&pg=PT255&dq=deism&hl=en&ei=Yq50TcHSNIH4swOAltHHCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDYQ6AEwAg#v=onepage&q=deism&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "Secondly, that nothing out of nothing, in the sense of the atheistic objectors, viz. that nothing, which once was not, could by any power whatsoever be brought into being, is absolutely false; and that, if it were true, it would make no more against theism than it does against atheism.." Cudworth, Ralph. The true intellectual system of the universe. 1678. Chapter V Section II p.73
- ↑ "17th Century History – Investigating Atheism". Investigatingatheism.info. http://www.investigatingatheism.info/historyseventeenth.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "Google.co.uk". http://www.google.co.uk/url?sa=t&source=web&cd=4&ved=0CC4QFjAD&url=http%3A%2F%2Fwww.foothill.edu%2Fattach%2Fbss%2Fschaefers.ch9.pt2.ppt&ei=2R1gTd3YLdGu8QPkxMVZ&usg=AFQjCNG-WXPVcsqtzOkxqJ4E_r1sR9YPLg&sig2=QGbD6iwZZoLhPAdHodxzZg. pristupljeno na 10. 06. 2011..
- ↑ Britannica (1911). "Atheonism". Encyclopædia Britannica.
- ↑ 28.0 28.1 28.2 Martin, Michael. The Cambridge Companion to Atheism. Cambridge University Press. 2006. ISBN 0-521-84270-0.
- ↑ Harris, Sam (2008). Letter to a Christian Nation. Random House, Vintage Books. p. 51. ISBN 978-0-307-27877-7. http://books.google.com/books?id=ypyMZlkgHGIC&pg=PA51&dq=In+fact,+%22atheism%22+is+a+term+that+should+not+even+exist.+No+one+ever+needs+to+identify+himself+as+a+%22non-astrologer%22+or+a+%22non-alchemist.%22+We+do+not+have+words+for+people+who+doubt+that+Elvis+is+still+alive+or+that+aliens+have+traversed+the+galaxy+only+to&hl=en&ei=SMH6TKZhw4LyBvWI5coL&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=In%20fact%2C%20%22atheism%22%20is%20a%20term%20that%20should%20not%20even%20exist.%20No%20one%20ever%20needs%20to%20identify%20himself%20as%20a%20%22non-astrologer%22%20or%20a%20%22non-alchemist.%22%20We%20do%20not%20have%20words%20for%20people%20who%20doubt%20that%20Elvis%20is%20still%20alive%20or%20that%20aliens%20have%20traversed%20the%20galaxy%20only%20to&f=false. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Pandian (1996). India, that is, sidd. Allied Publishers. p. 64. ISBN 978-81-7023-561-3. http://books.google.com/?id=B90uj14NHjMC&pg=PA64. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Dasgupta, Surendranath (1992). A history of Indian philosophy, Volume 1. Motilal Banarsidass Publ.. p. 258. ISBN 978-81-208-0412-8. http://books.google.com/?id=PoaMFmS1_lEC&pg=PA258. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Tripathi (2001). Psycho-Religious Studies of Man, Mind and Nature. Global Vision Publishing House. p. 81. ISBN 978-81-87746-04-1. http://books.google.com/?id=zWFM_SaX24AC&pg=PA81. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Sarvepalli Radhakrishnan and Charles A. Moore. A Sourcebook in Indian Philosophy. (Princeton University Press: 1957, Twelfth Princeton Paperback printing 1989) pp. 227–249. ISBN 0-691-01958-4.
- ↑ Joshi, L.R. (1966). "A New Interpretation of Indian Atheism". Philosophy East and West 16 (3/4): 189–206. DOI:10.2307/1397540.
- ↑ Baggini 2003, pp. 73–74. "Atheism had its origins in Ancient Greece but did not emerge as an overt and avowed belief system until late in the Enlightenment."
- ↑ Solmsen, Friedrich (1942). Plato's Theology. Cornell University Press. p 25.
- ↑ 37.0 37.1 ...nullos esse omnino Diagoras et Theodorus Cirenaicus... Cicero, Marcus Tullius: De natura deorum. Comments and English text by Richard D. McKirahan. Thomas Library, Bryn Mawr College, 1997, page 3. ISBN 0-929524-89-6
- ↑ "religion, study of". (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved on April 2, 2007.
- ↑ Diogenes Laërtius, The Lives and Opinions of Eminent Philosophers, ii
- ↑ Cicero, Lucullus, 121. in Reale, G., A History of Ancient Philosophy. SUNY Press. (1985).
- ↑ "Atheism". The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press. 2005. Archived from the original on 04. 11. 2006.. http://web.archive.org/web/20061104032305/http://www.bartleby.com/65/at/atheism.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Brickhouse, Thomas C.; Nicholas D. Smith (2004). Routledge Philosophy Guidebook to Plato and the Trial of Socrates. Routledge. p. 112. ISBN 0-415-15681-5. In particular, he argues that the claim he is a complete atheist contradicts the other part of the indictment, that he introduced "new divinities".
- ↑ "Apology". Classics.mit.edu. http://classics.mit.edu/Plato/apology.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "The Dialogues of Plato, vol. 1". Oll.libertyfund.org. http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php&title=111. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "The Republic". Classics.mit.edu. http://classics.mit.edu/Plato/republic.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Fragments of Euhemerus' work in Ennius' Latin translation have been preserved in Patristic writings (e.g. by Lactantius and Eusebius of Caesarea), which all rely on earlier fragments in Diodorus 5,41–46 & 6. 1. Testimonies, especially in the context of polemical criticism, are found e.g. in Callimachus, Hymn to Zeus 8.
- ↑ Plutarch, Moralia—Isis and Osiris 23
- ↑ BBC. "Ethics and Religion—Atheism". bbc.co.uk. http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Besplatna e-knjiga: On the Nature of Things by Lucretius na Projektu Gutenberg Book I, "Substance is Eternal". Translated by W.E. Leonard. 1997. Retrieved on 2007-APR-12.
- ↑ (cf. Sallust, The War With Catiline, Caesar's speech: 51.29 & Cato's reply: 52.13).
- ↑ 51.0 51.1 Stein, Gordon (Ed.) (1980). "The History of Freethought and Atheism". An Anthology of Atheism and Rationalism. New York: Prometheus. Retrieved on 2007-05-03.
- ↑ Šablon:Ws
- ↑ Maycock, A. L. and Ronald Knox (2003). Inquisition from Its Establishment to the Great Schism: An Introductory Study. ISBN 0-7661-7290-2.
- ↑ 54.0 54.1 Zdybicka 2005, p. 4
- ↑ 55.0 55.1 55.2 55.3 Ateizam (mudre misli)
- ↑ "Michel Onfray on Jean Meslier". William Paterson University. http://ww3.wpunj.edu/newpol/issue40/Onfray40.htm. pristupljeno na 07. 04. 2011..
- ↑ d'Holbach, P. H. T. (1770). The System of Nature. 2. http://fulltextarchive.com/page/The-System-of-Nature-Vol-21/. pristupljeno na 07. 04. 2011..
- ↑ Overall, Christine (2007). Feminism and Atheism. ISBN 978-0-521-84270-9. http://books.google.com/?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=%22Feminism+and+Atheism%22&q=%22Feminism%20and%20Atheism%22. pristupljeno na 09. 04. 2011.. in Martin 2007, pp. 233–246
- ↑ 59.0 59.1 Smart, J.C.C. (09. 03. 2004.). "Atheism and Agnosticism". Stanford Encyclopedia of Philosophy. http://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Zdybicka 2005, p. 16
- ↑ Baggini, Julian (Summer 2003). "The Perils of Atheism" 118 (2) (New Humanist). Retrieved on 07. 04. 2011.. Extract from his book Atheism: A Very Short Introduction (2003), Oxford University Press
- ↑ TIME Magazine cover online. Apr 8, 1966. Retrieved 2007-04-17.
- ↑ "Toward a Hidden God". Time Magazine online. Apr 8, 1966. Retrieved 2007-04-17.
- ↑ (1976) "0.CO%3B2-G Religion and Atheism in the U.S.S.R. and Eastern Europe, Review". The Slavic and East European Journal 20 (2): 204–206.
- ↑ Rafford, R.L. (1987). "Atheophobia—an introduction". Religious Humanism 21 (1): 32–37.
- ↑ "Timothy Samuel Shah Explains 'Why God is Winning'." 2006-07-18. The Pew Forum on Religion and Public Life. Retrieved 2011-04-07.
- ↑ Paul, Gregory; Phil Zuckerman (2007). "Why the Gods Are Not Winning". Edge 209. Retrieved on 09. 04. 2011..
- ↑ Landsberg, Mitchell. "Atheists, agnostics most knowledgeable about religion, survey says", 28. 09. 2010.. Preuzeto na 08. 04. 2011..
- ↑ "Atheism 3.0". 15. 10. 2009.. http://www.religionnews.com/index.php?/rnspremiumtext/single/atheism_30_finds_a_little_more_room_for_belief1. pristupljeno na 08. 04. 2011.. "The "new" new atheists – call it Atheism 3.0 – say there's still no God, but maybe belief isn't all that bad."
- ↑ Sheiman, Bruce. "The Great Debate Stalemate". http://www.anatheistdefendsreligion.com/index.php?id=37&page=The_Great_Debate_Stalemate&div=divid_37. pristupljeno na 08. 04. 2011..
- ↑ "Atheism". Encyclopedia Britannica. 1911. http://www.1911encyclopedia.org/Atheism. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Britannica (2011). "Atheism as rejection of religious beliefs". Encyclopædia Britannica. 1 (15th ed.). p. 666. 0852294735. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ d'Holbach, P. H. T. (1772). Good Sense. http://www.gutenberg.org/ebooks/7319. pristupljeno na 07. 04. 2011..
- ↑ Smith 1979, p. 14.
- ↑ Nagel, Ernest (1959). "Philosophical Concepts of Atheism". Basic Beliefs: The Religious Philosophies of Mankind. Sheridan House.
- ↑ 77.0 77.1 Flew, Antony (1976). The Presumption of Atheism, and other Philosophical Essays on God, Freedom, and Immortality. New York: Barnes and Noble. pp. 14ff.
- ↑ Cline, Austin (2006). "Strong Atheism vs. Weak Atheism: What's the Difference?". about.com. http://atheism.about.com/od/atheismquestions/a/strong_weak.htm. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Maritain, Jacques (July 1949). "On the Meaning of Contemporary Atheism". The Review of Politics 11 (3): 267–280. DOI:10.1017/S0034670500044168.
- ↑ Kenny, Anthony (2006). "Why I Am Not an Atheist". What I believe. Continuum. ISBN 0-8264-8971-0.
- ↑ "Many atheists I know would be certain of a high place in heaven", Irish Times. Preuzeto na 09. 04. 2011..
- ↑ Baggini 2003, pp. 30–34. "Who seriously claims we should say 'I neither believe nor disbelieve that the Pope is a robot', or 'As to whether or not eating this piece of chocolate will turn me into an elephant I am completely agnostic'. In the absence of any good reasons to believe these outlandish claims, we rightly disbelieve them, we don't just suspend judgement."
- ↑ Baggini 2003, p. 22. "A lack of proof is no grounds for the suspension of belief. This is because when we have a lack of absolute proof we can still have overwhelming evidence or one explanation which is far superior to the alternatives."
- ↑ Dawkins, Richard (2006). The God Delusion. Houghton Mifflin Co. p. 50. ISBN 0-618-68000-4.
- ↑ Cudworth, Ralph (1678). The True Intellectual System of the Universe: the first part, wherein all the reason and philosophy of atheism is confuted and its impossibility demonstrated.
- ↑ See, for instance, "Atheists call for church head to retract slur". 03. 09. 1996.. http://www.lds-mormon.com/atheist.shtml. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Lowder, Jeffery Jay (1997). "Atheism and Society". http://www.infidels.org/library/modern/jeff_lowder/society.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Rao, Goparaju (1972). Positive Atheism. Vijayawada, India: Atheist Centre, Patamata, Vijayawada, India.
- ↑ Walker, Cliff. "The Philosophy of Positive Atheism". http://www.positiveatheism.org/faq/faq1111.htm#WHATISPOSATH. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Paul Henri Thiry, Baron d'Holbach, System of Nature; or, the Laws of the Moral and Physical World (London, 1797), Vol. 1, p. 25
- ↑ 91.0 91.1 Zdybicka 2005, p. 20.
- ↑ Schafersman, Steven D. (February 1997). "Naturalism is an Essential Part of Science and Critical Inquiry". Conference on Naturalism, Theism and the Scientific Enterprise. Department of Philosophy, The University of Texas. http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:NSuw6hjn_w0J:www.tcnj.edu/~scholars/111%2520Evolution%2520FSP/NATURALISM%2520IS%2520AN%2520ESSENTIAL%2520PART%2520OF%2520SCIENCE%2520AND%2520CRITICAL%2520INQUIRY.doc+Naturalism+is+an+Essential+Part+of+Science+and+Critical+Inquiry&hl=en&gl=ca&pid=bl&srcid=ADGEESiOoQ0c8zeA-NUM5qRN7EZqXoJs8b3hGUyuOedNRD9OheY2WLJHpdgNCsxwDJ0iJVdxIhSyytGXR-RXodM3cV8JYd6mEmBRuSQhAsvgFyIDPrw2HT3KXZTEoujo4lXsMckPLn-U&sig=AHIEtbS7vrl9TTdgC7ZY94opxblINuXYMw&pli=1. pristupljeno na 07. 04. 2011.. Revised May 2007
- ↑ Zdybicka 2005, p. 21.
- ↑ Drange, Theodore M. (1998). "Atheism, Agnosticism, Noncognitivism". Internet Infidels, Secular Web Library. Retrieved on 2007-APR-07.
- ↑ Ayer, A. J. (1946). Language, Truth and Logic. Dover. pp. 115–116. In a footnote, Ayer attributes this view to "Professor H. H. Price".
- ↑ Zdybicka 2005, p. 19.
- ↑ Various authors. "Logical Arguments for Atheism". Internet Infidels, The Secular Web Library. Retrieved on 2007-APR-09.
- ↑ Drange, Theodore M. (1996). "The Arguments From Evil and Nonbelief". Internet Infidels, Secular Web Library. Retrieved 2007-04-18.
- ↑ V.A. Gunasekara, "The Buddhist Attitude to God.". Archived from the original on 02. 01. 2008.. http://web.archive.org/web/20080102053643/http://www.buddhistinformation.com/buddhist_attitude_to_god.htm. In the Bhuridatta Jataka, "The Buddha argues that the three most commonly given attributes of God, viz. omnipotence, omniscience and benevolence towards humanity cannot all be mutually compatible with the existential fact of dukkha."
- ↑ Feuerbach, Ludwig (1841) The Essence of Christianity
- ↑ Walpola Rahula, What the Buddha Taught. Grove Press, 1974. Pages 51–52.
- ↑ Bakunin, Michael (1916). "God and the State". New York: Mother Earth Publishing Association. http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_archives/bakunin/godandstate/godandstate_ch1.html. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Najgluplji citati iz školskih udžbenika
- ↑ 104.0 104.1 (2009) "Atheism, Secularity, and Well-Being: How the Findings of Social Science Counter Negative Stereotypes and Assumptions". Sociology Compass 3 (6): 949–971. DOI:10.1111/j.1751-9020.2009.00247.x.
- ↑ Societies without God are more benevolent, The Guardian, September 2, 2010
- ↑ Winston, Robert (Ed.) (2004). Human. New York: DK Publishing, Inc. p. 299. ISBN 0-7566-1901-7. "."
- ↑ "Humanistic Judaism". BBC. 20. 07. 2006.. http://www.bbc.co.uk/religion/religions/judaism/subdivisions/humanistic.shtml. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Levin, S. (May 1995). "Jewish Atheism". New Humanist 110 (2): 13–15.
- ↑ "Christian Atheism". BBC. 17. 05. 2006.. http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/types/christianatheism.shtml. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Altizer, Thomas J. J. (1967). The Gospel of Christian Atheism. London: Collins. pp. 102–103. http://www.religion-online.org/showbook.asp?title=523. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Lyas, Colin (January 1970). "On the Coherence of Christian Atheism". Philosophy: the Journal of the Royal Institute of Philosophy 45 (171): 1–19. DOI:10.1017/S0031819100009578.
- ↑ Smith 1979, pp. 21–22
- ↑ Smith 1979, p. 275. "Among the many myths associated with religion, none is more widespread -or more disastrous in its effects—than the myth that moral values cannot be divorced from the belief in a god."
- ↑ Za Imanuela Kanta je postojanje boga, duše i slobode bilo praktično pitanje Moralnost, sama po sebi, predstavlja sistem, ali sreća ne, osim ako je raspodeljena u tačnom odnosu prema moralnosti. Ovo je moguće u inteligentnom svetu samo pod inteligentnim tvorcem i vladarom. Razum nas obavezuje da priznamo postojanje takvog vladara, zajedno sa životom u takvom svetu, , the presupposition of God, soul, and freedom was a practical concern, for "Morality, by itself, constitutes a system, but happiness does not, unless it is distributed in exact proportion to morality. This, however, is possible in an intelligible world only under a wise author and ruler. Reason compels us to admit such a ruler, together with life in such a world, which we must consider as future life, or else all moral laws are to be considered as idle dreams..." (Critique of Pure Reason, A811).
- ↑ Baggini 2003, p. 38
- ↑ Human Rights, Virtue, and the Common Good. Rowman & Littlefield. 1996. ISBN 978-0-8476-8279-9. http://books.google.com/?id=19ccmx1W58IC&pg=PA16&dq=has+truth+only+if+God+is+truth%E2%80%93it+stands+or+falls+with+faith+in+God#v=onepage&q=has%20truth%20only%20if%20God%20is%20truth%E2%80%93it%20stands%20or%20falls%20with%20faith%20in%20God&f=false. pristupljeno na 9. 4. 2011.. "That problem was brought home to us with dazzling clarity by Nietzsche, who had reflected more deeply than any of his contemporaries on the implications of godlessness and come to the conclusion that a fatal contradiction lay at the heart of modern theological enterprise: it thought that Christian morality, which it wished to preserve, was independent of Christian dogma, which it rejected. This, in Nietzsche's mind, was an absurdity. It amounted to nothing less than dismissing the architect while trying to keep the building or getting rid of the lawgiver while claiming the protection of the law."
- ↑ The Blackwell Companion to Natural Theology. Wiley-Blackwell. 11. 5. 2009.. ISBN 978-1-4051-7657-6. http://books.google.com/?id=g8bHRrVu3SsC&pg=PA392&dq=there+is+no+God+there+is+no+morality+Nietzsche#v=onepage&q=there%20is%20no%20God%20there%20is%20no%20morality%20Nietzsche&f=false. pristupljeno na 9. 4. 2011.. "Morality "has truth only if God is truth–it stands or falls with faith in God" (Nietzche 1968, p. 70). The moral argument for the existence of God essentially takes Nietzche's assertion as one of its premises: if there is no God, then "there are altogether no moral facts.""
- ↑ Victorian Subjects. Duke University Press. 1991. ISBN 978-0-8223-1110-2. http://books.google.com/?id=VgMB9-tMSMoC&pg=PA85&dq=has+truth+only+if+God+is+truth%E2%80%93it+stands+of+falls+with+faith+in+God#v=onepage&q=has%20truth%20only%20if%20God%20is%20truth%E2%80%93it%20stands%20of%20falls%20with%20faith%20in%20God&f=false. pristupljeno na 9. 4. 2011.. "Like other mid-nineteenth-century writers, George Eliot was not fully aware of the implications of her humanism, and, as Nietzsche saw, attempted the difficult task of upholding the Christian morality of altruism without faith in the Christian God."
- ↑ Moore, G. E. (1903). Principia Ethica. http://fair-use.org/g-e-moore/principia-ethica/s.13. pristupljeno na 9. 4. 2011..
- ↑ Susan Neiman (November 6, 2006). Beyond Belief Session 6 (Conference). Salk Institute, La Jolla, CA: The Science Network.
- ↑ Baggini 2003, p. 40
- ↑ Baggini 2003, p. 43
- ↑ 101 Ethical Dilemmas, 2nd edition, by Cohen, M., Routledge 2007, pp184-5. (Cohen notes particularly that Plato and Aristotle produced arguments in favour of slavery.)
- ↑ Cohen, Martin (2008). Political Philosophy from Plato to Mao.
- ↑
- Harris, Sam, The end of faith: religion, terror, and the future of reason, W. W. Norton & Company, 2005
- Harris, Sam, Letter to a Christian Nation, Random House, Inc., 2008
- Dawkins, Richard, The God Delusion, Houghton Mifflin Harcourt, 2008
- Hitchens, Christopher, God Is Not Great: How Religion Poisons Everything, Random House, Inc., 2007
- Russell, Bertrand, Why I am not a Christian, and other essays on religion and related subjects, Simon and Schuster, 1957
- ↑ Harris, Sam (2006a). "The Myth of Secular Moral Chaos". Free Inquiry. http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=sharris_26_3. pristupljeno na 9. 4. 2011..
- ↑ Moreira-almeida, A.; Lotufo Neto, F.; Koenig, H.G. (2006). "Religiousness and mental health: a review". Revista Brasileira de Psiquiatria 28 (3): 242–250. DOI:10.1590/S1516-44462006005000006. PMID 16924349. Retrieved on 12. 7. 2007..
- ↑ See for example: (June 1977) "Intrinsic Religion and Authoritarianism: A Differentiated Relationship". Journal for the Scientific Study of Religion 16 (2): 179–182. DOI:10.2307/1385749. Also see: (1992) "Authoritarianism, Religious Fundamentalism, Quest, and Prejudice". International Journal for the Psychology of Religion 2 (2): 113–133. DOI:10.1207/s15327582ijpr0202_5. Retrieved on 9. 4. 2011..
- ↑ Harris, Sam (2005). "An Atheist Manifesto". Truthdig. http://www.truthdig.com/dig/print/200512_an_atheist_manifesto. pristupljeno na 9. 4. 2011.. "In a world riven by ignorance, only the atheist refuses to deny the obvious: Religious faith promotes human violence to an astonishing degree."
- ↑ John S. Feinberg, Paul D. Feinberg (4. 11. 2010.). Ethics for a Brave New World. Stand To Reason. ISBN 978-1-58134-712-8. http://books.google.com/?id=Nl-f5SKq9mgC&pg=PA697&dq=Aleksandr+Solzhenitsyn+But+if+I+were+asked+today+to+formulate+as+concisely+as+possible+the+main+cause+of+the+ruinous+revolution+that+swallowed+up+some+60+million+of+our+people,+I+could+not+put+it+more+accurately+than+to+repeat:+'Men+have+forgotten+God;+that's+why#v=onepage&q&f=false. pristupljeno na 2007–10–18. "Over a half century ago, while I was still a child, I recall hearing a number of old people offer the following explanation for the great disasters that had befallen Russia: 'Men have forgotten God; that's why all this has happened.' Since then I have spend well-nigh 50 years working on the history of our revolution; in the process I have read hundreds of books, collected hundreds of personal testimonies, and have already contributed eight volumes of my own toward the effort of clearing away the rubble left by that upheaval. But if I were asked today to formulate as concisely as possible the main cause of the ruinous revolution that swallowed up some 60 million of our people, I could not put it more accurately than to repeat: 'Men have forgotten God; that's why all this has happened.'"
- ↑ Dinesh D'Souza. "Answering Atheist’s Arguments". Catholic Education Resource Center. http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0214.htm. pristupljeno na 9. 4. 2011..
- ↑ "ReportDGResearchSocialValuesEN2.PDF" (PDF). http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents, Section on accuracy of non-Religious Demographic Data". http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Nonreligious. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Huxley, Andrew (2002). Religion, law and tradition: comparative studies in religious law. Routledge. p. 120. ISBN 978-0-7007-1689-0. http://books.google.com/?id=YsUMTA4MebwC. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ "Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005". Encyclopædia Britannica. 2005. http://search.eb.com/eb/article-9432620. pristupljeno na 15. 04. 2007..
- 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion).
- 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so.
- ↑ "Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll". Financial Times/Harris Interactive. 20. 12. 2006.. http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ 137.0 137.1 "Characteristics of the Population". Australian Bureau of Statistics. 2006. http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/1301.0Feature+Article7012009%E2%80%9310. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ 138.0 138.1 (PDF) Social values, Science and Technology. Directorate General Research, European Union. 2005. pp. 7–11. http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Zuckerman, Phil (2007). Martin, Michael T. ed. The Cambridge companion to atheism. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 51. ISBN 0-521-84270-0. http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA51. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ 140.0 140.1 Zuckerman, Phil (2007). Martin, Michael T. ed. The Cambridge companion to atheism. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 56. ISBN 0-521-84270-0. http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56. pristupljeno na 09. 04. 2011..
- ↑ Larson, Edward J.; Larry Witham (1998). "Correspondence: Leading scientists still reject God". Nature 394 (6691): 313–4. DOI:10.1038/28478. PMID 9690462. Available at StephenJayGould.org, Stephen Jay Gould archive. Retrieved on 2006-12-17
- ↑ "Survey on physicians’ religious beliefs shows majority faithful". The University of Chicago. http://chronicle.uchicago.edu/050714/doctorsfaith.shtml. pristupljeno na 2011–04-08.
- ↑ Shermer, Michael (1999). How We Believe: Science, Skepticism, and the Search for God. New York: William H Freeman. pp. pp76–79. ISBN 0-7167-3561-X.
- ↑ According to Dawkins (2006), p. 103. Dawkins cites Bell, Paul. "Would you believe it?" Mensa Magazine, UK Edition, Feb. 2002, pp. 12–13. Analyzing 43 studies carried out since 1927, Bell found that all but four reported such a connection, and he concluded that "the higher one's intelligence or education level, the less one is likely to be religious or hold 'beliefs' of any kind."
- ↑ Argyle, Michael (1958). Religious Behaviour. London: Routledge and Kegan Paul. pp. 93–96. ISBN 0-415-17589-5.
Vidi još [uredi - уреди]
Vanjske veze [uredi - уреди]
- Ateisti Srbije
- Portal za ateiste
- Ateizam - 1000 zašto, 1000 zato.
- Veliki Prasak, časopis Ateista Srbije
- Ateizam (mudre misli)
- Kristofer Hičens: Bog nije veliki
- Bertrand Rasel, Zašto nisam hrišćanin
- Simon Critchley, Vera nevernika
|
|||||||||||||
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
