Aziz Keljmendi
| Aziz Keljmendi | |
|---|---|
 |
Azis Keljmendi (alb. Aziz Kelmendi, *15. 1. 1967. u Lipljanu - 3. 9. 1987. u Paraćinu) je bio vojnik Jugoslovenske narodne armije albanske nacionalnosti poznat po tome što je 3. septembra 1987. naoružan automatskom puškom ubio četvoricu regruta JNA, Safeta Dudakovića, Hazima Dženanovića, Gorana Begića i Srđana Simića, i ranio još pet osoba. Taj je događaj poznat kao Paraćinski masakr.
Sadržaj/Садржај |
Biografija [uredi - уреди]
Keljmendi je rođen u Lipljanu, ali je osnovnu i srednju školu završio u Prizrenu. Godine 1984. je postao član tadašnjeg Saveza komunista Kosova (SKJ). Posle toga je upisao Pravni fakultet Univerziteta u Prištini. Odslušao je jedan semestar i položio šest ispita pre nego što se u septembru 1986. odazvao na poziv za odsluženje vojnog roka. Službu u JNA je započeo u Leskovcu gdje je prošao osnovnu obuku, a nakon toga je premešten u Paraćin.
Masakr [uredi - уреди]
Ubistva su se dogodila u kasarni „Branko Krsmanović“ u Paraćinu nekoliko sedmica prije nego što je Keljmendiju trebalo prestati služenje vojnog roka. Keljmendi je, naoružan automatskom puškom, ušao u zajedničku spavaonicu i otvorio vatru na druge vojnike. Tom prilikom je ubijeno četvoro, a ranjeno pet. Nakon ovoga, Keljmendi je iz kasarne pobegao na obližnje Karađorđevo brdo. Za njim je u poteru krenula vojna policija te ga opkolila. Tada je, po zvaničnoj verziji događaja, izvršio samoubistvo.
Vojna policija je posle tog događaja sprovela istragu. Ona nije dala odgovore na pitanje o motivima, iako neki izvori spominju nalaze lekara, prema kojima je Keljmendi mentalno rastrojena osoba.[1] Prema nalazima istrage, Keljmendi nije imao disciplinskih problema, iako je, prema nekim izvorima, optužen za krađu. Drugi izvori koji se pozivaju na istragu vojne policije navode da je bio u ozbiljnom sukobu sa ostalim vojnicima.
Političke posledice [uredi - уреди]
Ubistvo regruta u paraćinskoj kasarni je predstavljalo težak udarac za JNA [2] , s obzirom da je ona dotada, za razliku od ostalih institucija države i sistema, uglavnom bila održala određeni ugled kod javnosti. Tragedija bez presedana u bliskoj prošlosti je mnoge roditelje širom tadašnje države potakla da razmišljaju o određenim alternativama dotada rutinskom i ritualnom slanju svoje muške dece na jednogodišnje služenje vojnog roka. Ona je dala i snažan argument stavovima, koji su se tada sve glasnije čuli iz SR Slovenije, prema kojima se u Jugoslaviju mora uvesti civilno služenje vojnog roka, odnosno JNA u potpunosti profesionalizirati.
Mnogo ozbiljnije i dalekosežnije posledice su bile po opštu političku situaciju u tadašnjoj SFRJ. Iako službena istraga nije ni započela, odnosno nije dala nikakvog rezultata o motivima Keljmendijevog čina, sama činjenica da je bio kosovski Albanac je potakla spekulacije o tome da su oni bili politički, odnosno potaknuti mržnjom prema JNA i tadašnjoj Jugoslaviji uopšte. U tome je prednjačile novine u tadašnjoj Srbiji, a pogotovo Politika i druga izdanja na čijim su se naslovnicama nalazile reči "PUCANJ U JUGOSLAVIJU".[3] Neka od tadašnjih izdanja su čak išla toliko daleko da su objavljivani članci u kojima se tvrdilo da je Keljmendi javno izražavao podršku albanskim separatistima i iredentistima, odnosno zalagao za etničko čišćenje svih Srba sa Kosova i pripojenje te pokrajine Albaniji.
Takvi članci su također na ulici podgrevali i niz glasina koje su u sumnju dovodile zvaničnu verziju događaja, a prema kojima je Keljmendi imao pomagače, odnosno da je istraga JNA razotkrila duboko organizovanu mrežu albanskih ekstremista i terorista u njihovim redovima. Te su tvrdnje u glasinama proširile i na Albance - vlasnike slastičarskih i drugih radnji, odnosno tvrdilo da oni truju ili misle trovati srpsku decu. Zahvaljujući tome su nedugo nakon u Beogradu, Paraćinu, Valjevu i Subotici neidentifikovane osobe su kamenovale radnje Albanaca.
Nekoliko sedmica kasnije, dok još nije jenjavalo antialbansko raspoloženje u Srbiji, je pred televizijskim kamerama održana Osma sednica CK SK Srbije na kojoj je prevagu u SK Srbije odnela nacionalistička frakcija na čelu sa Slobodanom Miloševićem. Ta koincidencija je kasnije poslužila kao građa za brojne teorije zavere vezane uz celi slučaj.
