Arsenije III Crnojević
Arsenije III Čarnojević (csl. Арсений III Чарноевич; oko 1633, Bajice, Cetinje, Crna Gora — 27. oktobar 1706, Beč), pećki patrijarh 1674—1690, arhiepiskop i patrijarh austrijskih Srba 1690—1706.
Ovaj crkveni poglavar bio je izuzeto politički angažovan. Nije bio sklon makarijevskoj politici i saradnji sa Carigradom, čak je pretio i izopštenjem iz Crkve svakom onom koji bi bio u vezama sa Turcima.[1]
Pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem srpski narod je doživeo jedno od najvećih stradanja u svojoj istoriji, koje je kulminiralo Velikom seobom Srba.[2]
Sadržaj/Садржај |
Život [uredi - уреди]
Arsenije je rođen na Cetinju ("od Cetinja roždenijem", kako je govorio). Poreklom je bio od crnogorske vladarske porodice Crnojevića.
Kao patrijarh putovao je 1683 u Jerusalim.
Austro-turski rat [uredi - уреди]
Za vreme austrijsko-turskog rata 1683 do 1699 prodrla je austrijska vojska u južne srpske krajeve. Patriarh Arsenije je došao u vezu sa austriskim vlastima za vreme svog bavljenja u Beogradu. On je izvesno vreme (bar od maja do avgusta) 1689. proveo u severnoj Srbiji, koja se tada nalazila pod njihovom vlašću. Po povratku u Peć postao je podozriv Turcima, pa je u oktobru 1689. godine, neposredno pred dolazak Austrijanaca, morao ispred turskog ogorčenja iz Peći da beži u Nikšić, te odatle na Cetinje.[1]
Austrijski komandant Silvio Pikolomini (Piccolomini), osvojivši Prištinu, Skoplje, Prizren i Peć, ga je krajem oktobra pozvao da se vrati u Peć i da se sa svojim sunarodnicima angažuje za borbu protiv Turaka. Crnojević na Pikolominijev poziv dođe u Peć, a potom u Prizren, gde se sastadođe. Pristajanje Crnojevića uz Austrijance pojačalo je pobunu Srba, koji su i dotle pomagali austrijsku vojnu akciju. Broj Srba i Albanaca u austriskoj vojsci cenjen je na 20.000; pred Prizrenom je dočekalo Austrijance oko 6.000 Srba i Albanaca.[1]
Francuzi su, zabrinuti njenim uspesima, Austriji objavili rat, te ona svoje najbolje trupe povlači na zapadnu granicu. Iste godine, posle Pikolominijeve smrti (9/11 1689, od kuge), Turci su ubrzo povratili snagu i krenuli u kontraofanzivu protiv Austrijanaca. Početkom 1690. austrijska vojska se povuče na levu obalu Dunava i Save.[3]
Velika seoba Srba [uredi - уреди]
Plašeći se osvete Turaka, mnogi Srbi, predvođeni Crnojevićem, koji su u ovom ratu vojno pomagali Austrijance, krenuli su za austrijskom vojskom 1690. godine u Veliku seobu ka Ugarskoj. Ispred desetine hiljada porodica predvođenih patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem išli su ravanički kaluđeri noseći ćivot sa moštima kneza Lazara. Od tog vremena broj srpskog stanovništva na Kosovu drastično se smanjio.[2] Vuk Karadžić u svojim zapisima navodi da je Arsenije preveo 37,000 familija:
„A 1690 godine Arsenije III. Čarnojević, patrijar Srpski, na pozivanje cesara Leopolda I. pobuni narod Srpski protiv Turaka, i u jedan put prevede u Madžarsku 37,000 familija, i naseli Srbe čak do više Budima.[4]“
U Ugarskoj je car Leopold priznao Crnojevića za starešinu svih pravoslavnih Srba, koji su se nalazili u njegovoj državi. Car je 10. (20.) avgusta 1691. objavio ukaz po kojem sva imanja onih Srba koji budu umrli bez naslednika imaju pripasti crkvi i arhiepiskopu, a patriarhu (odnosno arhiepiskopu) je priznato pravo jurisdikcije i u svetovnim stvarima.[1] Punih 11 godina nije Crnojević imao u Ugarskoj stalno sedište, nego je stanovao u Sentandreji, Kovinu, Sirigu, Hopovu, Sečuju, Futogu i Pakracu, uređujući srpsku crkvu. 8/10 1701 naložio mu je car da mora stanovati u Sentandreji.
Crkva u Austriji [uredi - уреди]
Crnojević je sproveo reorganizaciju pravoslavne crkve u Ugarskoj, Hrvatskoj i Slavoniji, koja je kao sastavni dio pećke patrijaršije bila organizovana u tim krajevima i za vreme Turaka, osnivao je nove episkopije, postavljao je episkope i sređivao u srpskoj crkvi haotičko stanje, ratom prouzrokovano, dolazeći često u sukob s katoličkim klerom, koji je ometao njegov rad i propagirao uniju. U vreme Rakocijeva ustanka (1703— 1711) Crnojević je sa Srbima ustrajao uz cara i poslao je u Beč proglas, od 9/8 1704, kojim je Rakoci pozvao Srbe, da mu se pridruže. Vernost i usluge Crnojevića i njegovih Srba nagradio je car, poklanjajući patrijarhu spahiluke Sirač i Dalj (u zamenu za Sečuj) i dajući Srbima nove patente i privilegije, koji su većim delom ostali na papiru. Crnojević je umro u Beču, odakle je prenesen u Srem i sahranjen u manastiru Krušedol.
Izvori [uredi - уреди]
Vidi još [uredi - уреди]
Vanjske veze [uredi - уреди]
- Arsenije III Crnojević: Molitva zaspalom Gospodu
- Arsenije III Čarnojević (1633 - 1706) (iz "100 najznamenitijih Srba", Princip, Beograd)
- Arsenije Čarnojević (iz knjige: Mile Milosavljević „Srpski velikani“)
| Prethodnik: Maksim Skopljanac |
patrijarh pećki 1674—1690. |
Naslednik: Kalinik I |
Žičko-pećki arhiepiskopi (1219-1337):
Sveti Sava • Arsenije I Sremac • Sveti Sava II • Danilo I • Joanikije I • Jevstatije I • Jakov • Jevstatije II • Sveti Sava III • Nikodim • Danilo II • Joanikije II
Pećki patrijarsi (1346-1463):
Joanikije II • Sava IV • Jefrem • Spiridon • Danilo III • Sava V • Danilo IV • Kirilo • Nikon • Teofan • Nikodim II • Arsenije II
Pećki patrijarsi (1557-1766):
Makarije Sokolović • Antonije Sokolović • Gerasim Sokolović • Savatije Sokolović • Nikanor • Jerotej • Filip • Jovan • Pajsije Janjevac • Gavrilo I Rajić • Maksim Skopljanac • Arsenije III Crnojević • Kalinik I • Atanasije I • Mojsije Rajović • Arsenije IV Jovanović • Joanikije III Karadža • Atanasije II Gavrilović • Gavrilo II Sarajevac • Gavrilo III • Vikentije Stefanović • Pajsije II Grk • Gavrilo IV Grk • Kirilo II • Vasilije Jovanović-Brkić • Kalinik II Grk
Karlovački mitropoliti i patrijarsi (1690-1920):
Arsenije III Crnojević • Isaija Đaković • Sofronije Podgoričanin • Vikentije Popović • Mojsije Petrović • Vićentije Jovanović • Arsenije IV Jovanović • Isaija Antonović • Pavle Nenadović • Jovan Đorđević • Vićentije Jovanović Vidak • Mojsije Putnik • Stefan Stratimirović • Stefan Stanković • Josif Rajačić • Samuilo Maširević • Prokopije Ivačković • German Anđelić • Georgije Branković • Lukijan Bogdanović
Beogradski mitropoliti (1831-1920):
Melentije Pavlović • Petar Jovanović • Mihailo Jovanović • Teodosije Mraović • Inokentije Pavlović • Dimitrije Pavlović
Patrijarsi Srpske pravoslavne crkve (1920- ):
Dimitrije • Varnava • Gavrilo (V) • Vikentije (II) • German • Pavle • Irinej
